To nie będzie kolejny artykuł o tym, jak żyć jesienią, co jeść, o której chodzić spać i jak przygotować się na chłodniejsze dni. Chciałabym spojrzeć na jesień trochę inaczej – nie jak na zestaw sezonowych zaleceń, ale jak na lekcję zarządzania własnymi zasobami.

Ostatnio często spotykam się w gabinecie z pytaniem: co zrobić, żeby mieć więcej energii, a ja coraz częściej zastanawiam się, czy wcześniej nie należałoby zapytać: dlaczego i na co ją tracę? Być może bowiem najciekawsze pytanie nie brzmi: skąd mieć energii jesienią?, ale raczej jak rozpoznać moment, w którym trzeba zmienić sposób wydawania naszych zasobów i czego możemy się o tym procesie nauczyć, obserwując jesień?

Rozpoczął się właśnie Chǔ Shǔ – drugi jesienny sezon w systemie 24 sezonów słonecznych. Jego nazwę tłumaczy się jako „Ograniczone Gorąco” lub „Koniec Upałów”. Lato jeszcze nie zniknęło, słońce nadal aktywne, ale kierunek przemian w przyrodzie jest już inny. W tradycyjnym opisie tego okresu Yang qi zaczyna stopniowo się wycofywać, aktywność natury maleje, a coraz większego znaczenia nabiera gromadzenie i ochrona zasobów.

System 24 sezonów nie mówi nam jedynie, co robić w konkretnym czasie w roku. Uczy czegoś bardziej subtelnego i niezwykle ważnego: jak obserwować kierunek przemian i dostosować się do niego odpowiednio wcześnie.

Nie utrzymujmy więc letniego sposobu życia, kiedy natura przestała już funkcjonować według letnich zasad.

Przyroda nie czeka, aż nadejdzie mróz, żeby zacząć przygotowywać się do zimy. Roślina nie czeka, aż zabraknie jej zasobów, żeby rozpocząć ich odzyskiwanie i magazynowanie, a zwierzęta nie zaczynają budować rezerw dopiero wtedy, kiedy znika pożywienie. Przygotowanie zaczyna się znacznie wcześniej, kiedy zmiana warunków dopiero się zapowiada.

Podobnie możemy spojrzeć na człowieka. Po okresie intensywnego lata mogą pojawić się pierwsze sygnały, że dotychczasowy sposób zarządzania energią staje się dla nas zbyt kosztowny – większa potrzeba snu, dłuższa regeneracja po wysiłku, mniejsza tolerancja na nadmiar bodźców czy coraz wyraźniejsza potrzeba ciszy.

Dobra strategia regeneracji zaczyna się, zanim pojawi się wyczerpanie. Nie chodzi tylko o naprawianie jego skutków, lecz także o niedopuszczenie do tego, żeby nasze zasoby zostały zużyte do granicy.

Współczesne myślenie o regeneracji bardzo często polega na dodawaniu „czegoś”: kolejnego suplementu, ćwiczenia, techniki oddechowej czy innego sposobu na odzyskanie energii. Po jakimś czasie wracamy jednak do dokładnie tego samego sposobu życia, który każdego dnia zużywa więcej zasobów, niż jesteśmy w stanie odbudować.

Dlatego pierwszym pytaniem nie zawsze powinno być: co mogę jeszcze dodać? Czasami znacznie ważniejsze jest pytanie: co mogę odjąć? Może jedną rzecz z przepełnionego kalendarza, trochę intensywności z treningu, potrzebę ciągłej dostępności albo przekonanie, że muszę reagować na wszystko, co pojawia się wokół mnie.

Regeneracja nie oznacza więc wyłącznie uzupełniania, powinna zacząć się od zatrzymania niepotrzebnych strat.

Jako dendrolog widzę tę samą zmianę strategii bardzo wyraźnie również w fizjologii roślin. Jesień nie jest dla drzewa po prostu czasem zamierania, lecz bardzo dobrze zorganizowanym okresem zmiany sposobu gospodarowania zasobami.

Wraz ze skracaniem dnia i spadkiem temperatury u wielu gatunków ograniczony zostaje wzrost, a coraz mniej zasobów kierowanych jest na tworzenie nowych pędów i nowej biomasy. Zmienia się podstawowy priorytet rośliny: podczas gdy latem znaczna część zasobów była inwestowana na zewnątrz – w liście, pędy, owoce, nasiona i wzrost – jesienią coraz większego znaczenia nabierają struktury trwałe oraz zapasy, które będą potrzebne później.

Z punktu widzenia fizjologii roślin szczególnie ciekawe jest to, że jesienią zmienia się nie tylko ilość wydatkowanych zasobów, ale przede wszystkim kierunek ich przepływu. Latem dominowała ekspansja, natomiast jesienią coraz większego znaczenia nabierają hamowanie wzrostu, odzyskiwanie, redystrybucja, magazynowanie i zabezpieczanie tego, co będzie potrzebne w przyszłości.

Botanika i klasyczna medycyna chińska posługują się zupełnie innym językiem, ale opisują niezwykle podobną zmianę strategii: z ekspansji w stronę zachowania zasobów.

I to jest dla mnie znacznie ważniejsze niż proste zalecenie „jesienią rób mniej”. Nie chodzi o to, żeby po prostu zmniejszyć aktywność, ale żeby zmienić sposób gospodarowania energią.

Jak zmienia się sposób gospodarowania zasobami w Chǔ Shǔ?

1. Zwiększ czas regeneracji. W okresie Chǔ Shǔ zaleca się wcześniejsze chodzenie spać, wydłużenie snu, a w razie potrzeby także krótką drzemkę. Nie chodzi tylko o odpoczynek wtedy, kiedy jesteśmy już zmęczeni, ale o wcześniejsze dostosowanie rytmu dnia do zmieniających się warunków. Skoro warunki zaczynają się zmieniać, zwiększamy czas przeznaczony na odbudowę, zanim pojawi się wyczerpanie.
2. Zmień jakość wysiłku. Jesień nie oznacza bezczynności ani rezygnacji z ruchu. Aktywność nadal jest zalecana, również na świeżym powietrzu, ale zmienia się jej jakość: mniej forsowania, więcej dostosowania do możliwości organizmu, odpowiednia rozgrzewka, rozciąganie i spokojniejsza praca. Chodzi więc nie tyle o to, żeby przestać się ruszać, ile o zmniejszenie niepotrzebnego wydatku energetycznego.
3. Odbuduj i zacznij tworzyć rezerwę. W zaleceniach dotyczących odżywiania pojawia się stopniowe odżywianie Yin i płynów oraz łagodne uzupełnianie tego, co mogło zostać zużyte podczas lata. Warto zauważyć tę różnicę: regeneracja nie jest wyłącznie biernym odpoczynkiem, ale może być również aktywnym tworzeniem rezerwy na okres, który dopiero nadejdzie.
4. Ogranicz straty. W Chǔ Shǔ zwiększają się różnice temperatur między dniem i nocą, stąd zalecenia dotyczące ochrony przed wieczornym chłodem i zabezpieczania Yang. Za tą prostą wskazówką kryje się jednak szersza zasada gospodarowania zasobami: nie tylko uzupełniaj to, co tracisz, ale zadbaj również o to, żeby nie tracić bez potrzeby.

Kiedy myślę o tej strategii, przypominają mi się słowa mojego nauczyciela qigong, mistrza Zhang Minglianga:

„W życiu chodzi o zachowanie energii.”

To krótkie zdanie bardzo dobrze łączy się z tym, czego uczy jesień, ponieważ zachowanie energii nie oznacza bezczynności ani wycofania z życia. Chodzi raczej o taki sposób działania, który nie prowadzi do niepotrzebnego rozpraszania własnych zasobów.

W qigong dobrze oddaje tę zmianę pojęcie 收 shōu – zbierać, ściągać, przyjmować, domykać. Wiosna i lato mają więcej charakteru ekspansji i wychodzenia na zewnątrz, jesień prowadzi natomiast ku zbieraniu, a zima jeszcze dalej – ku przechowywaniu i magazynowaniu. Chǔ Shǔ znajduje się właśnie w tym interesującym momencie przejścia, chodzi o rozpoczęcie zbierania tego, co wcześniej było skierowane na zewnątrz.

Podobną zasadę odnajduję w innym ważnym pojęciu qigong – 松 sōng, rozluźnieniu. Człowiek napięty może niepotrzebnie zużywać zasoby nawet wtedy, kiedy pozornie niewiele robi, ponieważ stałe napięcie mięśni, gotowość do działania, potrzeba kontroli, pobudzenie emocjonalne czy nieustannie rozproszona uwaga również mają swój koszt.

Zachowanie energii nie musi więc oznaczać mniejszej aktywności. Może oznaczać robienie tego samego przy mniejszym napięciu. 

Zachowanie energii łatwo pomylić z wycofaniem, ale nie o to tutaj chodzi. Dojrzała strategia nie polega na rezygnacji z działania ani na reagowaniu na każdą możliwość działania, lecz  moim zdaniem na coraz lepszym rozpoznawaniu, co naprawdę jest warte naszego wydatku energetycznego.

Sztuka zachowania energii nie polega na tym, żeby zacząć odpoczywać dopiero wtedy, kiedy jej zabraknie. Polega na rozpoznaniu momentu, w którym trzeba zmienić strategię – niekoniecznie przestać działać, ale zacząć inaczej gospodarować własnymi zasobami. 

Na koniec chciałabym wrócić do tego, od czego właściwie rozpoczął się system 24 sezonów słonecznych – do uważnej obserwacji przyrody. Dlatego pod każdym artykułem z tego cyklu postaram się zostawiać kilka zdjęć pokazujących, co w danym momencie dzieje się wokół nas: co dojrzewa, co przekwita, co zmienia kolor, co pojawia się na talerzu, w ogrodzie, sadzie czy na polach. Niech będą prostym przypomnieniem, że zanim zaczniemy stosować jakiekolwiek sezonowe zalecenia, warto najpierw rozejrzeć się wokół siebie i zobaczyć, w jakim miejscu rocznego cyklu naprawdę jesteśmy.

Pogoda a nasze zdrowie – spojrzenie zachodnie i chińskie

Tegoroczne lato nas nie rozpieszczało – było raczej chłodne, pochmurne i wilgotne, ze zdecydowanie małą ilością słońca. Odkąd pracuję jako terapeuta, nie spotkałam się jeszcze z tak częstym narzekaniem na aurę i jej skutki dla organizmu. To bardzo dobitnie pokazuje, że reagujemy na otaczające nas warunki. Pogoda ma na nas konkretny, odczuwalny wpływ, więcej przeczytacie na ten temat tu. 

W zachodnim świecie często spotykam się z opinią, że klimat czy pora roku nie mają dziś większego znaczenia. Przecież większość czasu spędzamy w klimatyzowanych pomieszczeniach, gdzie temperatura i wilgotność powietrza są w miarę stabilne – czynniki pogodowe rzekomo nie powinny więc mieć na nas wpływu. Ale czy tak jest naprawdę? Czy rzeczywiście nie reagujemy na wahania ciśnienia atmosferycznego, na opady, burze, wiatr, nagłe zmiany temperatury czy wilgotności powietrza?

Oczywiście, że reagujemy. Reakcja organizmu na zmieniającą się pogodę nosi nazwę meteopatii. Objawia się pogorszeniem samopoczucia pod wpływem zmiennych czynników klimatycznych. Osoby wrażliwe (meteopaci) mogą doświadczać m.in. bólów głowy i migren, zmęczenia, senności, problemów z koncentracją, obniżonego nastroju, drażliwości, skoków ciśnienia, kołatania serca, nasilenia bólów mięśni i stawów, zaburzeń żołądkowych czy zawrotów głowy.

Medycyna chińska o pogodzie

W medycynie chińskiej zjawiska pogodowe traktowane są jako tzw. czynniki zewnętrzne, które mogą silnie oddziaływać na ciało i umysł człowieka. Nazywa się je Liu Yin 六淫 („sześć szkodliwych qi”):

• Wiatr (feng 風) – niesie zmienność i nagłość. Atakuje zazwyczaj górną część ciała (głowę, szyję, powierzchnię skóry). Wywołuje zawroty głowy, wahania ciśnienia, pokrzywki, stany lękowe czy wrażliwość na przeciągi. Jest „przewodnikiem setek chorób” – łatwo wprowadza do organizmu inne patogeny, np. Zimno czy Gorąco.

• Zimno (han 寒) – spowalnia i blokuje krążenie Qi i Krwi. Objawia się m.in. dreszczami, sztywnością, bólami mięśniowo-stawowymi, skurczami czy spowolnionym trawieniem.

• Wilgoć (shi 濕) – ciężka, lepka i trudna do usunięcia. Powoduje uczucie ociężałości ciała, obrzęki, zamglenie umysłu, stany depresyjne.

• Suchość (zao 燥) – uszkadza Płyny ciała. Objawia się suchością gardła, skóry, egzemami, kaszlem bez wydzieliny, zaparciami, osłabionym apetytem.

• Gorąco (shu 暑) – typowe dla lata, często łączy się z Wilgocią. Wywołuje wzmożone pragnienie, poty, osłabienie, drażliwość i nerwowość.

• Ogień / Upał (re 熱, huo 火) – prowadzi do gorączek, wysypek, stanów zapalnych, krwawień, czerwonych oczu czy udarów cieplnych.

Zdrowy organizm potrafi dostosować się do zmiennych warunków środowiska. Organizm w dysharmonii ma z tym problem – i to właśnie jedna z definicji choroby. W takim stanie czynniki pogodowe szybko obnażają nasze wewnętrzne słabości.

Siła Wei Qi – nasza tarcza ochronna

Przed niekorzystnym wpływem klimatu chroni nas energia obronna (Wei Qi). Gdy działa sprawnie, ciało dobrze adaptuje się do zmian pogody. Jednak jeśli organizm jest osłabiony, patogeny łatwo wnikają w głąb i zaburzają jego funkcje.

Jedną z ważnych ról Płynów ciała jest właśnie wspieranie Wei Qi i układu odpornościowego. Gdy Płyny są w równowadze, szybko adaptujemy się do nowych warunków, sprawnie pozbywamy się czynników patogennych i wracamy do harmonii.

„Nie lubię wiatru, uwielbiam gorąco…” – co to oznacza?

Podczas wywiadu z pacjentami bardzo często słyszę zdania: „nienawidzę wilgotnej pogody”, „uwielbiam wiatr nad morzem”, „kocham gorące lato” czy „w upały nie mam siły”. To są dla terapeuty niezwykle ważne informacje diagnostyczne.

Zazwyczaj nie lubimy pogody, która nasila dominujący w ciele czynnik patogenny, a preferujemy czynniki klimatyczne które nas równoważą.

• Osoby z nadmiarem Wilgoci źle czują się w wilgotnym klimacie lub w czasie deszczowej pogody, za to lubią klimat suchy, ciepły.

• Osoby wrażliwe na Wiatr i Zimno częściej cierpią na tzw. syndromy zewnętrzne, preferują pogodę stabliną raczej ciepłą, wietrzne wyspy na Atlantyku nie są dla nich.

• Ci, którzy źle znoszą gorąco, zwykle mają wewnętrzne Gorąco lub niedobory Krwi z Gorąca, preferują klimat umiarkowany, a nawet chłodny.

• Osoby z nasilonymi objawami Suchości uwielbiają mglistą, deszczową pogodę. Upały połączone z wiejącym wiatrem, który silnie wysusza nie należą do ulubionych. 

Te wzorce powinno się równoważyć w trakcie dobranej terapii, po której zmienia się zasadniczo nasza reakcja na pogodę. Dla wielu jest to na prawdę zaskakujące doświadczenie, kiedy nagle przestają nam przeszkadzać wietrzne dni, lubimy deszczową pogodę, nie chowamy się przed słońcem. Zaczynamy lubić każdą pogodę, nie ogranicza nas ona w aktywnościach życiowych.

Harmonia z porami roku i sezonami słonecznymi

Jak zawsze kluczowa jest harmonia – dostosowanie diety, ubioru i rytmu dnia do aktualnego sezonu. Latem warto sięgać po lekkie jedzenie i kłaść się spać wcześniej, zimą natomiast ogrzewać ciało i wybierać bardziej odżywcze pokarmy. To banalnie proste i logiczne.

W tradycji chińskiej niezwykle istotne są także sezony słoneczne – 24 okresy w kalendarzu, które odzwierciedlają subtelne zmiany energii w przyrodzie. To one wskazują, jak najlepiej żyć w zgodzie z naturą, kiedy wspierać odporność, a kiedy chronić się przed przeciążeniem. O tym często wspominaliśmy w cyklu artykułów na blogu – bo świadomość sezonów słonecznych pomaga nie tylko lepiej zrozumieć siebie, ale też przygotować ciało i umysł na nadchodzące zmiany.

Pogoda jest, jaka jest – nie mamy na nią wpływu. Ale jej oddziaływanie na nas daje nam cenne informacje o stanie naszego organizmu. Warto słuchać tych sygnałów, bo są drogowskazem, jak wspierać ciało i umysł w powrocie do równowagi.

Chiny są krajem w którym najwcześniej na świecie zaczęto stosować kalendarz. Najstarszym systemem kalendarzowym w Chinach jest system lunarny czyli oparty na fazach księżycowych. Jego początki sięgają pierwszej legendarnej dynastii Xia (2070-1600 r p.n.e.). System lunarny jest szeroko stosowany na Dalekim Wschodzie. Jednak Chińczycy równocześnie bacznie obserwowali też słońce tworząc z czasem kolejny równorzędny kalendarz 24 sezonów słonecznych.

Starożytne Chiny głównie opierały się na agrokulturze i rozwinęli z czasem całą kulturę z tym związaną. System 24 sezonów słonecznych jest podsumowaniem studiów i doświadczenia odnoszących się do astronomii, klimatu i agrokultury. Odnosił się więc mocno do prac na roli i codziennego życia ludzi. Obejmował z czasem wiedzę o pogodzie i klimacie, aktywnościach z dziedziny rolnictwa, zwyczajach ludowych i profilaktyce zdrowia (Yang Sheng).

Dawni Chińczycy organizowali swoje zajęcia zgodnie z fazami słońca i zaczynali swoją pracę ze wschodem słońca, udawali się na spoczynek wraz z zachodem naszej życiodajnej gwiazdy. System 24 sezonów słonecznych odzwierciedlał się w zmianach sezonów, które były drogowskazem z kolei dla aktywności w agrokulturze i miały wpływ na życie zwykłych ludzi. Wiedza ta była przekazywana z pokolenia na pokolenie.

System ten został oparty na początku na obserwacji o układzie ekliptycznym i zmianach sezonów. Pełny obrót Ziemi 360 stopni jest równo podzielony na 24 części zwane 24 sezonami słonecznymi. Każde 15 stopni obrotu Ziemi odpowiada jednemu okresowi słonecznemu (15 x 24 sezony = 360).

Historia

W czasach dynastii Zhou (1046-771 r p.n.e.) nastąpił duży rozwój w zakresie agrokultury i rękodzielnictwie, a także astronomii. W tamtych czasach wyróżniono 4 pory roku: wiosna, lato, jesień i zima. Za czasów okresu Wiosny i Jesieni (770-476 r p.n.e.) Chińczycy zwrócili uwagę na cień słońca, wykorzystując go jako pierwszy zegar słoneczny oraz zauważając 2 przesilenia – zimowe kiedy cień słońca jest najdłuższy i letnie gdy cień słońca jest najkrótszy. W czasach następnych dynastii Qin i Han na podstawie wnikliwej obserwacji dodano pozostałe 16 sezonów słonecznych. Pierwsze oficjalne zapisy o tym sezonie pochodzą z czasów Zachodniej dynastii Han (179-121 r p.n.e.). System 24 sezonów słonecznych uwzględniał już wtedy naturalne zmiany zjawisk w przyrodzie przejawiające się w życiu roślin, zwierząt i ludzi. Uwzględniał meteorologiczne i astronomiczne zjawiska, które miały miejsce w określonej części roku. Jeden sezon słoneczny trwa 15 dni.

Część osób zajmujących się starą chińską kulturą wiedzą, że dla Chińczyków ważne były 3 rzeczy: Niebo, Człowiek i Ziemia. Jednak jest to tylko część obrazu, bo tak naprawdę starożytni mieszkańcy Państwa Środka oddawali cześć Niebu, Ziemi, Słońcu, Księżycowi i swoim przodkom. Aby więc zrozumieć chiński sposób myślenia trzeba brać pod uwagę te wszystkie składowe.

24 sezony słoneczne i profilaktyka zdrowia (Yang Sheng)

Nieodłączną częścią systemu 24 sezonów słonecznych jest także chińska profilaktyka zdrowia jako część medycyny chińskiej. Najczęściej obejmuje ona w swych zaleceniach dietę, odpowiednie ćwiczenia, ubieranie się stosownie do warunków panujących na zewnątrz oraz regulację umysłu, którego stany mogą także wynikać ze zmian w danym sezonie.

Ogólne zalecenia związane z profilaktyką zdrowia i sezonami mówią, aby wiosną i latem wzmacniać Yang naszego umysłu, a jesienią i zimą powinniśmy zwrócić większą uwagę na aspekt Yin naszego umysłu. Choroby zimy powinniśmy leczyć latem. To ostatnie stwierdzenie wymaga osobnego postu, aby wytłumaczyć jego znaczenie.

Czy wydaje się Wam czymś dziwnym, że medycyna powinna opierać się na obserwacji pór roku? Zacytuję Hipokratesa którego przysięgę stosują lekarze medycyny zachodniej:

„Kto sztukę lekarską dokładnie przyswoić sobie pragnie, tak postępować winien: najprzód zbadać ma pory roku, jaki każda z nich wpływ wywierać może”.

 „Hipokrates wskazywał, że związane z porami roku zmiany (…) wywołują zmiany w intensywności chorób. Radził pacjentom, aby dostosowywali swoją dietę, rodzaj ćwiczeń fizycznych, a nawet częstotliwość współżycia seksualnego do pór roku.” (Linda Geddes „W pogoni za słońcem. O świetle słonecznym i jego wpływie na nasze ciała i umysły” Wydawnictwo Insignis Media, 2019).

Sezon Da Shu Większe Gorąco jest to najgorętszy sezon wśród wszystkich 24 sezonów słonecznych. Rozpoczyna się 23 lub 24 lipca każdego roku. W tym czasie osiągają swoje maksimum natężenia temperatura, nasłonecznienie i deszcze. Jak sugeruje nazwa sezonu temperatury w tym okresie mogą być trudne do zniesienia.

Sezon ten składa się z 3 części: w pierwszej młode świetliki wykluwają się z jajek, które były złożone pod rozkładającą się trawą; w drugiej części pogoda staje się parna, a ziemia często jest z tego powodu mokra; z trzecią częścią nadchodzi czas burz i sztormów. Powodują one odświeżanie powietrza. Jest to najlepszy czas do rozwoju ciepłolubnych plonów. Niestety jest to też okres naturalnych katastrof jak susze, powodzie i tajfuny.

Zwyczaje

Ludzi z miasta Taizhou z prowincji Zhejiang wodują w tym czasie swoje łodzie. Wiąże się to z historią z okresu Tongzhi (1862-1874) w czasach dynastii Qing kiedy to w sezonie Da Shu wybuchła epidemia pewnej choroby. W tym czasie wielu ludzi nie znających medycyny chińskiej wierzyło, że choroby są sprawką złych duchów więc zbudowano ołtarz dla 5 bogów i zwodowano łódź Większego Gorąca (dla jasności ołtarz 5 bogów znajdował się na tej łodzi) mając nadzieję raz na dobre połowy, ale też na to, że uwolni to ich od tej epidemii. Na ołtarzu ofiarowano kadzidła i inne ofiary, wykonano ceremonię zapraszania 5 bogów, modlono się a następnie wypuszczono łódź na morze i spalono ją tam.

Z kolei w tym samym okresie mieszkańcy południowej prowincji Shandong spożywają zupę z baraniny. To wiąże się z tym, że w tym czasie kończyli tam żniwa i będąc zmęczonymi spożywali tą zupę, aby dobrze odżywić swoje ciała. Inne tłumaczenia mówią, że spożywano tę zupę, bo po niej pocono się bardziej, a przez to ich ciała łatwiej pozbywały się toksyn i gorąca.

W prowincji Fujian stosowano dietę złożoną głównie z owoców liczi, baraniny i sfermentowanego ryżu. Świeże owoce liczi są bardzo odżywcze zawierają wiele witamin i glukozy, baranina wzmacnia ciało i zapobiega wniknięciu Zimnego Wiatru, kaszlowi i zapaleniu oskrzeli. Sfermentowany ryż ugotowany z alkoholem pomaga w regulacji układu krążenia. Niektórzy gotują sfermentowany ryż z brązowym cukrem i kurą dla lepszego odżywienia ciała.

Profilaktyka zdrowia

 

Jak wspominałem w opisie poprzedniego sezonu Chińczycy wyróżniają 3 Fu jako najgorętszy okres. Da Shu należy do drugiego Fu. Także w tym okresie gorąco łączy się w przyrodzie z wilgocią. W medycynie chińskiej uważa się, że Śledziona lubi suchość, a szkodzi jej Wilgoć. Żołądek odwrotnie, służy mu nawilżenie, a negatywnie wpływa na niego suchość. Stąd osoby z nagromadzeniem Wilgoci mają tendencje do mdłości, a u pacjentów z nagromadzeniem Gorąca choroba często objawia się w Żołądku np. osoby z udarem cieplnym mają tendencję do wymiotów i biegunki. Patrząc z punktu widzenia teorii 5 Przemian (Wu Xing) Serce jest powiązane z elementem Ognia, a Żołądek i Śledziona z elementem Ziemi. Według powyższej teorii Żołądek i Śledziona są synami Serca. Po Przesileniu Letnim wnoszenie się i ruch otwierający elementu Ognia osiągnęły swoje apogeum i stopniowo przekształca się w tendencję do łączenia i opadania dlatego dbanie teraz o Śledzionę i Żołądek jest skuteczną metodą dbania o zdrowie.

 

 W medycynie chińskiej, a szczególnie w Yang Sheng czyli szeroko rozumianej profilaktyce zdrowia uważa się, że jest to najlepszy czas na leczenie chorób zwykle występujących w zimie. Szczególnie myśli się tu o chorobach przewlekłych jak rozedma płuc, astma i reumatyzm.

 

W sezonie Da Shu gorąco spowodowane wysokimi temperaturami szybko zużywa nasze zasoby energii i powoduje osłabienie układu odpornościowego. Stąd ważne jest utrzymywanie równowagi pomiędzy pracą i życiem poza nią, jak i regularny czas spoczynku. Powinniśmy unikać długiej pracy na słońcu lub w pomieszczeniach ze zbyt silną klimatyzacją. W tym okresie trzeba szczególnie dbać o osoby starsze, dzieci oraz osoby z niedoborami qi.  Gorąco może u nich wywołać takie objawy jak zmęczenie, zawroty głowy, palpitacje, ucisk w klatce piersiowej, problem z koncentracją, nadmierne pocenie się, drętwienie kończyn, silne pragnienie, nudności itp. Pacjent taki powinien natychmiast zostać przeniesiony w chłodniejsze i przewiewne miejsce i dać mu odpocząć oraz podać lekko soloną wodę, zupę z fasoli mung, sok z arbuza, kwaśną zupę śliwkową itp.

 

Ważne jest teraz picie częste wody, która powinna być przegotowana a nie zimna. Polecana jest też lekko solona woda. Jeśli chodzi o dietę to powinna być lekka i aromatyczna co będzie sprawiało, że lepiej będziemy trawić i mieć apetyt, który w tym czasie zwykle jest osłabiony. Trzeba zwrócić uwagę szczególnie na regularność posiłków. Wśród produktów warto wymienić różnego rodzaju fasole, warzywa i owoce. Te ostatnie powinniśmy jeść teraz dużo, a warzywa w postaci m.in. surówek. Możemy w tym czasie wypijać więcej soków owocowych. Ta dieta z punktu widzenia dietetyki chińskiej medycyny ochłodzi organizm i będzie zapobiegać udarowi słonecznemu. Ważne w profilaktyce udarów jest unikanie nadmiaru słońca w środku dnia.

 

Da Shu jest ostatnim sezonem letnim i szczególnie jest związany ze Śledzioną w chińskiej medycynie. Warto ją w tym okresie szczególnie wzmacniać, co także zaowocuje poprawą zdrowia u osób z dolegliwościami wynikającymi z osłabienia Śledziony jak nadwaga, anoreksja, zapalenie zatok itd.

 

Pamiętajmy, aby zmieniać ubranie po spoceniu się, aby uniknąć przeziębienia. Na ćwiczenia najlepiej wybierać poranki i wieczory gdy temperatura nie jest zbyt wysoka.

 

W tym okresie szczególnie powinniśmy zadbać o odpoczynek (odpowiednia równowaga pomiędzy pracą a odpoczynkiem), unikanie zbyt długiego wystawiania się na słońce, przebywanie w miejscach przewietrzonych, utrzymywanie odpowiedniego snu (ilość, jakość i pora w jakiej śpimy) oraz odpowiednie żywienie.

Sezon Xiao Shu Mniejsze Gorąco zaczyna się 7 lub 8 lipca każdego roku. W tym czasie temperatura rośnie, ale nie osiąga jeszcze maksimum, które powinno nadejść wraz z następnym sezonem słonecznym zwanym Wielkim Gorącem.

Mniejsze Gorąco składa się z 3 części (każda składa się z 5 dni): w pierwszej letnia bryza przynosi ciepło – wiatr wywołuje fale gorąca; w drugiej świerszcze uciekają przed gorącem w szczeliny i rozpadliny; w trzeciej orły stają się coraz agresywniejsze i coraz częściej można je zobaczyć na niebie.

Sezon Xiao Shu wprowadza Chiny w najgorętszy czas gdy temperatury rosną, nasilają się deszcze, ale też mocniejsze jest nasłonecznienie. Wiąże się to z cyrkulacją klimatyczną, gorąco słońca osusza zbiorniki wodne, a para skrapla się w postaci często intensywnych deszczy. Chińczycy mówią, że walczą ze sobą gorąco, które jest suche z zimnem, które jest wilgotne. Jest to czas siewu zbóż, których czas zbiorów przypada na jesień (np. sorgo, proso i kukurydza). W tym czasie ludzie w Chinach uprawiają warzywa z myślą o tym, aby jeść je też zimą.

Zwyczaje

Mówi się, że wraz z rozpoczęciem sezonu Mniejszego Gorąca nadchodzi czas 45 dni kiedy będzie na przemian intensywne słońce i chmury. W czasach dynastii Han pojawiła się legenda, że w czasie tego sezonu Bóg Słońca suszy szaty Króla Smoków, który jest Bogiem Deszczów.

Z uwagi na to, że jest to w Chinach czas, kiedy łączą się w pogodzie gorąco i wilgoć ludzie wyciągają w słoneczne dni na zewnątrz swoje ubrania, kołdry i książki, aby nie doszło do zagrzybienia.

Od czasów dynastii Yuan (1279-1368) aż po ostatnią dynastię Qing (1644-1911) był zwyczaj kąpania cesarskich słoni w tym okresie przy akompaniamencie muzyki i powiewaniu cesarskich flag.

Okres Mniejszego Gorąca to czas kiedy ludzie w Chinach zbierają pszenicę i ryż. Aby to uczcić Chińczycy ofiarowują gotowany świeży ryż Bogowi 5 Zbóż i swoim przodkom wraz z nowo pędzonym winem ryżowym zwanym Shixin (bezpośrednio nazwa ta oznacza picie czegoś świeżego).

Jest w Chinach tradycyjne powiedzenie: „Powinieneś jeść proso w Mniejsze Gorąco a pszenicę w sezonie Większego Gorąca.”

Istnieje w chińskim zwrot Fu, który odnosi się do okresu kiedy energia Yang tłumi energię Yin. Najgorętsze i najbardziej obfite w deszcze letnie dni nazywane są dniami potrójnym Fu lub dniami psa. Potrójne Fu dzieli się na trzy etapy – pierwsze Fu nadchodzi kiedy kończy się sezon Mniejszego Gorąca. Jest z tym związane powiedzenie „W pierwszym Fu jedz pierogi, w drugim Fu jedz makaron a w trzecim Fu spożywaj naleśniki i jajecznicę. Tak naprawdę w pierwszym Fu ludzie z północy Chin jedzą pierogi, ale ludzie z południa spożywają baraninę i pieczony makaron.

Profilaktyka Zdrowia

 

Jest w Chinach powiedzenie „Nie ma ucieczki, kiedy nadchodzi okres Mniejszego i Większego Gorąca”. Po okresie Mniejszego Gorąca temperatury zwykle rosną jeszcze bardziej i jest to czas, kiedy energia Yang w ludzkim ciele osiąga swoje maksimum.

 

Letni upał nie oznacza tutaj tylko wyższej temperatury, ale również większą wilgotność, powietrze jest gorące i parne. Nasłonecznienie i wyższe temperatury, trwające już od poprzedniego sezonu słonecznego sprawiają, że paruje duża ilość wody z warstwy gleby, stąd trudno przetrwać ten czas, bo jest nie tylko gorąco, ale też często duszno.

 

Kiedy podejmujesz się w tym czasie pracy na zewnątrz powinieneś zachować równowagę pomiędzy pracą i odpoczynkiem, a dla dobrej regeneracji organizmu przeznaczać odpowiednią ilość snu i w odpowiedniej porze. W przypadku udaru cieplnego musimy szczególnie zachować ostrożność przy pracy na zewnątrz. Powinniśmy unikać pracy na zewnątrz, szczególnie w południe.

 

Duszna i parna pogoda może spowodować narastanie sezonowe dolegliwości takich jak hemoroidy, reumatyzm i artretyzm. Ważne jest także, aby nie spowodować przeziębienia przy schładzaniu ciała. Gorąco w ciele generalnie w medycynie chińskiej jest związane z sercem, a wilgoć ze śledzioną.

 

Jeśli chodzi o dietę, to powinna być lekka i łatwostrawna oraz aromatyczna, zawierać pewne oczyszczające z gorąca pokarmy (stosować je od czasu do czasu). Za to powinniśmy używać mniej oleistych i pikantnych pokarmów. Dobrym wyborem są zupy z produktów oczyszczających z gorąca i owsianki/kleiki, ponieważ nie tylko pomagają trawić, ale stymulują też apetyt, który w tym czasie z racji pogody jest zmniejszony. Warto spożywać też pokarmy, które wzmacniają Qi, aby organizm miał siłę znieść ten najgorętszy czas w całym roku. Cały czas wskazane jest unikanie picia zimnej, nie przegotowanej wody.

 

Gorąca pogoda powoduje nerwowość i zmęczenie w związku z tym ważne jest utrzymywanie spokojnego umysłu, bo inaczej energia Yang wewnątrz ciała może zacząć poruszać się bez kontroli. Aby pomóc sobie w utrzymywaniu spokoju umysłu, oprócz odpowiedniej diety warto słuchać spokojnej, melodyjnej muzyki.

 

Pomimo gorącej pogody warto ćwiczyć rano i/lub wieczorem, aby szczególnie wzmocnić nogi, w których biegną m.in. meridiany żołądka i śledziony. W ten sposób poprawimy przepływ Qi w tych meridianach i zapobiegniemy poważniejszym dolegliwościom, które mogłyby się pojawić. Warto zadbać też o aktywności rekreacyjne na świeżym powietrzu.

 

Z uwagi na to, że ciało dużo się poci nie zaleca teraz noszenia metalowej biżuterii, aby zapobiec korozji przez sól zawartą w pocie oraz aby nie wywoływać w ten sposób reakcji alergicznych skóry. 

Xia Zhi Letnie przesilenie to dziesiąty sezon słoneczny według obecnej kolejności. Jednak w VII wieku p.n.e., kiedy Chińczycy zaczęli obserwować zmiany związane ze słońcem, sezon ten był pierwszym ustalonym sezonem słonecznym. Jest to wg mistrza Zhang Ming Lianga jest z czterech najważniejszych okresów w całym systemie 24 sezonów.

Sezon ten rozpoczyna się 21 lub 22 czerwca każdego roku. Zhi oznacza coś ekstremalnego i chodzi tu o słońce, które świeci wtedy najbardziej ekstremalnie w zenicie na północ. Jest to to czas kiedy dzień jest najdłuższy, a noc najkrótsza. Po tym okresie dzień będzie stopniowo stawał się coraz krótszy, a noc wydłużała. Jest to czas kiedy Yang w przyrodzie osiągnęło maksimum i Yin stopniowo zaczyna się odradzać.  

Xia Zhi składa się z trzech etapów: w pierwszym jelenie zrzucają swoje poroże; w drugim cykady „grają” całymi dniami; w trzecim rośliny cieniolubne takie, jak Pinelia trójlistkowa zaczynają się bujnie rozwijać, a rośliny światłolubne przechodzą stopniowo w ich gorszy okres rozwoju. 

Pogoda przed Letnim Przesileniem nie powinna być zbyt gorąca, oznacza to, że gorące dni z odpowiednim nasłonecznieniem i opadami deszczu dopiero nadejdą i spowodują bardzo dobre warunki do plonowania. Niestety w tym czasie rozwiną się też szkodniki i chwasty co sprawi, że rolnicy będą mieli ręce pełne roboty. 

Zwyczaje 

W przeszłości, w tym czasie cesarze wraz z wojskiem i ludnością cywilną składali dary, aby plony były obfite. W czasach dynastii Song (960-1279) takie uroczystości trwały 3 dni i odbywały się poza miastem w specjalnej świątyni.  

W tym okresie ludność spożywała wiele potraw z makaronu, który jest chińskim daniem, a do Włoch dotarł najprawdopodobniej dzięki Marco Polo. W Chinach jest to czas zbiorów pszenicy, tak więc makaron, który wtedy przyrządzano był wyrabiany z mąki ze świeżych zbiorów i jest synonimem świeżego smakołyku.    

*W północnych Chinach przygotowują makaron z wieprzowiną i pastą z soi. W południowych Chinach z kolei makaron częściej pojawia się w zupach lub też przygotowywany jest z siekaną wieprzowiną, owocami morza, sosem sezamowym itd. 

Profilaktyka zdrowia

 

Przesilenie letnie to jeden z najbardziej niezrównoważonych sezonów słonecznych, ale też klucz do konwersji yin i yang qi, dlatego jest cenny przy profilaktyce zdrowia.

 

W tym sezonie trzeba uważać na nierównowagę pomiędzy mocno doładowanym energetycznie Sercem, a przeważnie słabo wydolnymi Nerkami. Letnie Przesilenie zwykle oznacza rozpoczęcie najgorętszego okresu w roku. Taka pogoda sprawia, że możemy często czuć zawroty głowy, nudności, mieć słaby apetyt lub odczuwać ucisk w klatce piersiowej. Powinniśmy ograniczać przebywanie na słońcu w najgorętszej części dnia i unikać ćwiczeń fizycznych w pełnym słońcu, bo może to doprowadzić do udaru cieplnego.

Z drugiej strony powinniśmy uważać na kąpiele w zimnej wodzie i wystawianie się na wpływ klimatyzacji, bo może to doprowadzić do innych problemów zdrowotnych. Jednocześnie korzystnym będzie codzienne kąpanie się/prysznic w ciepłej wodzie, aby zmyć pot i brud a czysta skóra będzie lepiej się wentylowała i chłodziła (poprzez wydzielanie potu i otwieranie porów skóry).

 

Zalecana jest dieta lekkostrawna, jednak trzeba unikać surowych i zimnych pokarmów. Możemy jednak jeść pokarmy o chłodnej naturze termicznej, patrząc z punktu widzenia chińskiej dietetyki. Korzystnie będą wpływały na nas pokarmy o smaku kwaśnym, gorzkim i słonym. Powinniśmy teraz więcej pić więcej wody. 

Dobrymi pokarmami do gaszenia pragnienia i łagodzenia gorąca w ciele są arbuz, zupa z fasoli mung i zupa śliwkowa, o której wspominaliśmy w poprzednim sezonie. Nie powinniśmy tych produktów podawać schłodzonych.

 

Należy w tym okresie rozwijać optymizm oraz dbać o czystość umysłu (najlepiej działa medytacja). Umysł w tym czasie powinien być silny, ponieważ w przyrodzie jest maksymalnie rozwinięty aspekt Yang, a w ludziach czystym Yang jest umysł.

 

Możemy na to jeszcze spojrzeć z dwóch perspektyw: w chińskiej medycynie mówi się, że w głowie znajduje się czyste Yang i sama energia Yang wykazuje naturalny ruch ku górze. To wiąże się z pracą mózgu, który w zachodniej nauce głównie utożsamia się z pracą umysłu.

 

Z drugiej strony lato, generalnie, w medycynie chińskiej jest powiązane z Sercem, które jest z kolei organem najbardziej Yang i stąd związek z naszym umysłem. Patrząc z obu perspektyw, jest to najlepszy czas na pracę z naszym umysłem i dla pracy naszego umysłu (mimo, że zwykle wtedy bierzemy urlopy, aby odpocząć). Nie powinniśmy być teraz zbyt zmęczeni, rozproszeni. Powinniśmy uważać, aby nie rozwinęła się w nas zbyt mocno złość i nastrój melancholijny.

 

Aby ułatwić zrozumienie jak łączy się Yang z umysłem to krótko przypomnę, że Yang to aspekt określający aktywność, a najbardziej aktywną częścią nas jest umysł, który potrafi nieustannie produkować myśli i emocje.  Jest mu niezwykle trudno odpocząć, przestać coś robić. Stąd, aby pomóc odpocząć umysłowi wynaleziono na Dalekim Wschodzie medytację, która jest wypróbowaną przez tysiące lat metodą. Nie działa ona na zasadzie tabletki, ale sprawdza się gdy stosujemy ją jako codzienny trening.

 

Lato to dobry czas na leczenie chorób występujących zimą jak choroby układu oddechowego, które latem prawie nie występują. Można wtedy w tym czasie u takich osób ze skłonnościami do tych chorób wzmocnić Płuca i układ odpornościowy.

 

Podsumowując okres Przesilenia Letniego to bardzo dobry czas na regenerację fizycznej siły i stopniowe usunięcie zmęczenia. 

Sezon ten zaczyna się 5 lub 6 czerwca każdego roku. Mang oznacza dojrzewanie plonów (ziaren w kłosach) a Zhong odnosi się do siania ziaren prosa. W Chinach mówi się, że w tym czasie dojrzewają już pszenica i jęczmień natomiast powinno siać się proso, bo nie ma już wiosennych przymrozków na które proso jest wrażliwe. Jest to bardzo intensywny czas prac na roli. Mów się, że na wiosnę liczy się każdy dzień a latem liczy się każdą godzinę w pracach na roli co sugeruje, że rolnicy weszli w najbardziej intensywny czas ich pracy.

Mang Zhong składa się z 3 części: w pierwszej rodzą się małe modliszki, w drugiej cieniolubne dzierzby (ptaki z rzędu wróblowatych) śpiewają na drzewach, w trzeciej przedrzeźniacze (również ptaki z rodziny wróblowatych) w przeciwieństwie do innych ptaków przestają teraz śpiewać.

Ten sezon charakteryzują 2 zjawiska: gorąco w pogodzie oraz pojawienie się śliwek. Dokładnie mówiąc na południu Chin zaczyna się teraz sezon obfitych deszczów oraz dojrzewania śliwek. Z tego powodu deszcz ten nazywa się śliwkowym deszczem albo deszczem żółtych śliwek.

Zwyczaje

W sezonie tym składa się ofiary Bogowi Kwiatów. Tak naprawdę w Chinach jest 12 Bogów Kwiatów powiązanych z 12 miesiącami. Nie podając chińskich imion Bogów Kwiatów po kolei mamy powiązania: styczeń z orchideą, luty z kwiatem śliwy, marzec z kwiatem brzoskwini, kwiecień z piwonią [krzewiastą], maj z piwonią chińską, czerwiec z granatem, lipiec z lotosem, sierpień z lagerstermią, wrzesień ze słodkim osmanthusem, październik z ketmią zmienną, listopad z chryzantemą a grudzień z narcyzem. Samo święto Boga Kwiatów obchodzi się jednak z czerwcu i z uwagi na to, że tradycyjnie brało w nim udział wiele młodych, niezamężnych córek nazywane jest czasem też Świętem Córek.

Przygotowuje się także Zongzi czyli chińskie pierożki z ryżu, które spożywa się w trakcie święta Smoczych Łodzi. Święto to obchodzi się ku pamięci Qu Yuan, który był poetą i patriotą z okresu Walczących Królestw (770-220 r. p.n.e.). Jego historia jest tragiczna i oszczędzę jej Czytelnikowi. Wracając do Zongzi to przygotowuje się w ten sposób, że gotuje się kleisty ryż, myje liście trzciny a następnie formuje się pierożki z ryżu i zawija w liście trzciny. Do takich pierożków dodaje się różne inne składniki w zależności od regionu Chin i tak na północy dodaje się Hong Zao czyli chińskie daktyle a na południu Chin są bardziej mięsożerni, bo wolą dodać wieprzowinę, szynkę, żółtka jaj albo pastę z słodkiej fasoli. Z okazji święta Smoczych Łodzi spożywa się też ciastka z zielonej fasoli oraz pije wino na bazie realgaru (minerał), gotuje śliwki, zawiesza tatarak, liście Ai Ye (z rodziny bylic) a także pali się zioła Bai Zhu i Dang Gui. Realgar uważa się w medycynie chińskiej jako środek usuwający toksyny oraz pasożyty. Liście Ai Ye i Pu Huang (pałkę wodną), aby odstraszyć komary.

Profilaktyka Zdrowia

Starożytni Chińczycy mawiali: „Majowy dzień oznacza to, że w dolinie można sadzić markizy”. To powiedzenie oznacza, że w tym okresie pojawiają się monsuny i dzięki temu rośliny rozwijają się bujnie. Majowy, ponieważ ten miesiąc jest według kalendarza chińskiego piątym. W tym czasie dojrzewają nasiona jęczmienia, pszenicy i można je już zbierać. Jednocześnie to bardzo pracowity czas na roli, bo równocześnie można sadzić rośliny, które rozwijają się teraz latem jak proso. 

W porównaniu do poprzedniego sezonu Xiao Man w tym okresie yang występuje teraz obficie w przyrodzie i jest wszędzie.

Kluczowe dla zdrowia jest teraz utrzymanie zrelaksowanego i szczęśliwego umysłu/ducha zgodnie z klimatycznymi cechami tego sezonu, tak, aby gniew i melancholia się nie rozwinęły a energia witalna płynęła gładko, bez przeszkód w ciele i umyśle.

Sezon ten zwykle powiązany jest z dużą wilgotnością, a ludzie cierpią z powodu znacznej utraty sił witalnych, słabości kończyn, obniżonego nastroju i generalnie czują się zmęczeni. W związku z tym w tym okresie ważne jest życie zgodnie z regularnym programem dnia, ludzie powinni wstawać wcześnie i kłaść się późno spać. Ważna jest też drzemka w południe, gdyż pomaga wyeliminować zmęczenie i jest korzystna dla zdrowia. Powinniśmy ćwiczyć regularnie, często brać prysznic i często robić pranie, ponieważ często się pocimy i należy częściej zmieniać ubrania. Jednak istnieje chińskie powiedzenie „pot nie widzi wilgoci” co oznacza, że nie należy brać kąpieli natychmiast po spoceniu się. Robi się to wszystko, aby dodać sobie energii i poczuć się dobrze na poziomie umysłu.

Ważne, aby dostarczyć sobie teraz dużo światła słonecznego unikając jednak długiego bezpośredniego kontaktu z nim, aby nie doprowadzić do udaru. Światło słoneczne napełnia nas yang co sprzyja dobrej cyrkulacji qi i krwi oraz pobudza umysł do działania (doenergetyzowuje go).  

Jeśli chodzi o dietę, ponieważ teraz więcej się pocimy, z uwagi na mocniejszy metabolizm, funkcje trawienne żołądka i jelit są relatywnie słabsze. Powinniśmy jeść teraz pożywienie, które będzie nam pomagało odbudować to, co w chińskiej medycynie nazywamy tzw. cennymi płynami a szczególnie ślinę, pożywienie gaszące pragnienie, usuwające letnie gorąco i wzmacniało energię witalną. Sun Simiao jeden z największych lekarzy w historii chińskiej medycyny zalecał: dobrze jest wybierać pożywienie świeże i słodkie jak jęczmień i pszenicę oraz ryż. Te szczególnie polecam.

W lecie normalnym zjawiskiem jest słabszy apetyt, dlatego pożywienie powinno być bogate w różne składniki odżywcze i poprawiające trawienie jak yam (Shan Yao), ryż, chiński daktyl (Hong Zao), kaczka, wołowina, kasza gryczana i fasola oraz śliwki (Chińczycy lubią w tym czasie robić różne potrawy ze śliwek w tym zupy). W jednym z przepisów na chińską zupę ze śliwek dodaje się lukrecję, Shan Zha (owoce chińskiego głogu) i cukier skalny. Można też dodać Mu Xi Hua (kwiat osmantusa), który pomaga usuwać śluz i rozprasza zastoje.

Sezon Xiao Man Mniejsza Pełność ziaren rozpoczyna się pomiędzy 20 a 22 maja każdego roku. Jest to ósmy w kolejności sezon słoneczny i drugi letni. Ten sezon ma inne znaczenie na północy i południu Chin. Na północy Man odnosi się do rozległych pól ze zbożami, które będą letnimi zbiorami. W starych kronikach mówi się, że jęczmień i ozima pszenica osiągają w tym czasie ostateczne wypełnienie ziaren, ale nie są one jeszcze dojrzałe i gotowe do zbioru. Rodzą się także owoce, ale one także nie są jeszcze dojrzałe. Dla porównania na południu Chin Man odnosi się do zwiększenia obfitości deszczów a stare rolnicze przysłowie chińskie mówi „im większe deszcze tym będą bardziej rekordowe plony”.

Okres ten dzieli się na 3 części: w pierwszej gorzkie zioła cieszą się obfitym wzrostem; w drugiej pewne delikatne dzikie warzywa poprzez bardzo gorącą pogodę z mocnym słońcem zostają wysuszone na wiór; w trzeciej części ozima pszenica wchodzi w okres dojrzałości co skutkuje widokiem zwisających kłosów zbóż wypełnionych ziarnami. Jest to dla rolników jeden z najbardziej ciężkich okresów pełnych pracy, bo w kalendarzu rolnym okres Mniejsza Pełność Ziaren jest srodkowym okresem lata.

Na południu Chin w tym czasie rozprowadza się nawóz na polach, aby pierwszy ryż wraz z deszczami szybko osiągnął pełny wzrost. W okresie Xiao Man składa się ofiary i modli do Boga Jedwabników, aby zbiory jedwabników były obfite.

Profilaktyka zdrowia

 

Lato w chińskiej medycynie jest powiązane ze Sercem. Należy więc teraz zwracać dużą uwagę na aspekt Serca, krwi i qi. Kiedy Serce i Yang są słabe, mamy niedobór qi i krwi możemy poczuć się zmęczeni zarówno fizycznie jak i emocjonalnie oraz czuć zimno. Ten stan z czasem może wywołać zastój krwi. Zastój Serca i krwi może objawić się jako bóle w klatce piersiowej i plecach, ale też wpłynie na trawienie i wchłanianie qi, składników pokarmowych w jelicie cienkim. To łatwo wytłumaczyć na gruncie chińskiej medycyny gdzie Serce jest powiązane z Jelitem Cienkim w parze funkcjonalnej.

 

W Chinach w tym czasie panuje wilgotna i coraz bardziej gorąca pogoda, dlatego łatwo w takich warunkach rozwijają się bakterie i ludzie częściej zapadają na choroby żołądkowo-jelitowe. Stąd zaleca się, aby dieta w tym sezonie była oparta o świeże produkty by wzmacniać odporność organizmu.

 

Z uwagi na to, że w tym czasie robi się ciepło, a nawet gorąco, łatwo zlekceważyć profilaktykę przed atakiem zimna, wiatru. Można w ten sposób łatwo złapać przeziębienie z gorączką (obecnie trzeba mieć na uwadze w  wszędobylską klimatyzację). Powinniśmy unikać zimnego pożywienia i napojów (lody, napoje z lodówki), bo mogą łatwo spowodować problemy gastryczne, jeśli nie od razu, to po jakimś czasie. Z drugiej strony rosnące gorąco w pogodzie zużywa nasze zasoby energetyczne i osłabia nas, szczególnie poprzez obfite poty. Wysoka wilgotność powietrza może z kolei nasilić choroby endokrynologiczne, reumatoidalne zapalenie stawów (u tych osób, u których które z punktu widzenia medycyny chińskiej przyczyną choroby jest Gorąco i Wilgoć – osoby, u których przyczyną reumatoidalnego zapalanie stawów był atak zimna będą czuły się latem lepiej, szczególnie jeśli jest sucho). Mogą też nasilić się  choroby skóry w tym przypadku zaleca się dietą opartą na świeżym i lekkim wegetariańskim jedzeniu i jeść więcej produktów, które mają efekt usuwania wilgoci i gorąca z organizmu.

 

Aby zapobiegać udarowi słonecznemu i nagromadzeniu Wilgoci wzmacniamy Śledzionę i Żołądek, aby usunąć gorąco i nasilić diurezę. Pożywienie powinno być lekkie i łatwe do strawienia, wzmacniające apetyt, szczególnie polecane są zupy, warzywa i owoce. Powinniśmy unikać produktów o gorącej naturze termicznej (nie chodzi o temperaturę fizyczną produktów spożywczych tylko termikę jedzenia rozumianą zgodnie z chińską dietetyką) i tłustego. Do podstawowej diety wprowadzamy w tym okresie więcej produktów o chłodnej naturze termicznej jak np. herbata z chryzantemy [Ju Hua], z trzciny, cebulki lilii [Bai He], fasola mung [Lu Dou], yam [Shan Yao – pochrzyn] i melon. Dobre jest też congee, którą można łączyć z np. zieloną herbatą.

 

Unikać należy zbytniego pocenia. Powinniśmy zapobiegać atakowi Wiatru, Zimna i Wilgoci.

 

W sezonie Xiao Man Yang natury zaczyna rozkwitać i jeśli w tym czasie otworzysz serce i wzmocnisz umysł możesz uzyskać dwa razy więcej dzięki połowie wysiłku. Pod względem mentalnym powinieneś też unikać chciwości.