Wg Kanonu medycyny wewnętrznej Żóltego Cesarza [Huang Di Nei Jing Su Wen] zboża „odżywiaja ” i „zaspokajają”, dostarczają Żołądkowi i Śledzionie substancji do przekształcania pokarmu w Qi – energię witalną. 

Są podstawową grupą produktów spożywczych uprawianych i konsumowanych w każdej kulturze. 

Należy położyć nacisk na różnorodność zbóż w naszej diecie i spożywać te, które są odpowiednie dla naszej konstytucji i równoważą wpływ czynników środowiskowych. O właściwosciach zbóż pisałam tu, a o zasadach przygotowywania zbóż pisałam tu.

STANY NIEDOBOROWE:

• Dla osób ze wzorcem niedoboru Qi i Zimna – zaleca się zboża ogrzewające – owies, orkisz, ryż kleisty, a także zboża o neutralnej termice: ryż okrągłoziarnisty, ryż krótkoziarnisty, żyto, kukurydza (może być w postaci kaszki kukurydzianej), gryka, ponieważ mają one działanie wzmacniające.
•  Dla osób z objawami Suchości (niedobór płynów z powodu długotrwałego Gorąca lub niedoboru Yin) dobrze działa pszenica, ryż, quinoa, proso, orkisz, kukurydza (grysik, polenta, mąka kukurydziana).

*Pszenica, zwłaszcza w postaci kaszki manny bardzo dobrze nawilża, uspokaja, zmniejsza bezsenność i poty nocne.

**Gotowany ryż, zwłaszcza w postaci kleiku ryżowego nawilża Żołądek, który jest odpowiedzialny z produkcję płynów ciała. W Polsce, w czasach kiedy nie było jeszcze elektrolitów lub preparatów izotonicznych podawano po długotrwałej biegunce lub gorączce rekonwalescentom kleik ryżowy. Elektrolity uzupełniają utracone minerały, a kleik ryżowy wspomaga produkcję płynów przez Żołądek, jest to zupełnie inny mechanizm działania.

STANY NADMIAROWE:

 * zboża w tych stanach powinny być używane z umiarem,

•  Dla osób z objawami Gorąca zaleca się zboża o naturze ochładzającej: proso, pszenica i jej odmiany, amarantus, jęczmień (kasza pęczak będzie najlepsza).
•  Dla osób z objawami Wilgoci – należy ograniczyć spożycie zbóż, zwłaszcza pszenicy. Jeżeli decydujemy się na ich spożycie, to wybierajmy zboża osuszające Wilgoć – amarantus, proso, jęczmień, owies (najlepiej podprażone przed gotowaniem) oraz te działające diuretycznie – żyto, łzawica ogrodowa, potocznie nazywana łzami Hioba [YI YI REN (adlay/Job’s-tears)].
•  Jest jeszcze jeden typ konstytucji, którego nie opisywałam, ponieważ jest to stan dosyć poważny – wzorzec z obecnością Wiatru. Osoba reprezentująca ten typ jest bardzo nerwowa, niestabilna emocjonalnie, z objawami, które pojawiają się i znikają nagle np. spazmy, skurcze, tiki, drżenia, przemieszczający się ból, egzema która się przemieszcza, ale także paraliż, udar, choroba Parkinsona, niektóre rodzaje zawrotów głowy itp. W takich przypadkach nie zaleca się spożywania przetworów z gryki.

*Często dzieci mają zmiany skórne z powodu syndromu Wiatru, a mamy podają im, zamiast produktów z pszenicy bezglutenową grykę i niestety nie poprawia to sytuacji. Trzeba zawsze zdiagnozować przyczynę choroby.

 

Gryka zwyczajna (Fagopyrum esculentum Moench) – pochodzi ze wschodniej i środkowej Azji. Należy do rodziny rdestowatych, do której należą również szczaw i rabarbar. W Polsce jest gatunkiem uprawianym. Nasiona gryki zawierają od 10 do 16% białka w zależności od strefy uprawy.

Gryka jako gatunek nie jest zbożem, choć należy do grupy roślin, które określamy jako zboża rzekome albo pseudozboża. Te rośliny wytwarzają nasiona podobne do ziaren zbóż pod względem zasobności w składniki pokarmowe, ale nie są jak one trawami. Do pseudozbóż zaliczamy również komosę ryżową (quinoa) i szarłat wyniosły (amarantus).

Gryka jest spożywana przede wszystkim w postaci kasz: kasza gryczana nieprażona [cała, łamana, kasza krakowska] lub kasza gryczana prażona [cała albo łamana]. Gryka może być również przetworzona na mąkę gryczaną. Wykorzystywana jest do sporządzania prażuchy, zup (ukraińska sołomacha), wyrobu makaronów (np. włoskie bigoli i pizzoccheri, japoński soba), rozmaitych klusek omletów, naleśników oraz znanych z kuchni rosyjskiej blinów. Z mąki gryczanej wypieka się także ciasta, chleby i inne pieczywa. Chleby typu „tatarczuch” znajdują się na liście polskich produktów tradycyjnych. Pędy gryki lub same liście używane są w niektórych rejonach Azji jako jarzyna. (źródło: wikipedia)

W Azji popularne są nasiona gryki tatatrki (Fagopyrum tataricum (L.) Gaertn.). Ponieważ jest dużo bardziej gorzka w smaku od gryki zwyczajnej, została przez nią wyparta jako roślina spożywcza. Za goryczkę odpowiedzialna jest m.in. wysoka zawartość rutyny, ponad stokrotnie więcej od gryki zwyczajnej.

Farmakologia wykorzystuje ziele gryki (Fagopyri herba) – całe lub połamane nadziemne części, zebrane we wczesnym okresie kwitnienia przed owocowaniem i natychmiast wysuszone. Surowiec zawiera minimum 3,0% rutyny. Liście gryki stosuje się w leczeniu żylaków (w tym również hemoroidów) nadciśnienia tętniczego (pomocniczo), krwawień z nosa i przewodu pokarmowego, a przede wszystkim dla wzmocnienia naczyń włosowatych.

Wg medycyny chińskiej gryka [QIAO MAI] jest neutralna termicznie (chociaż bywa też klasyfikowana jako ogrzewająca), ma smak słodki, działa w Śledzionie, Żołądku, Jelicie Grubym.

• Zsyła Qi, wzmacnia Śledzionę, Rozprasza Wilgoć.
• Oczyszcza i wzmacnia jelita, poprawia apetyt.
• Usuwa stagnację w Żołądku oraz przywraca fizjologiczny przepływ Qi w Żołądku. Zbuntowany przepływ Qi objawia się jako mdłości, odbijania, wymioty, ból i rozpieranie w jamie brzusznej.
• Pomocna w leczeniu biegunki bakteryjnej i chronicznego rozwolnienia
• Rozmiękcza stwardnienia
• Po uprażeniu gryka staje się cieplejsza termicznie, w ciepłych porach roku można stosować kaszę niepaloną, a w chłodniejszych paloną.
• Nasiona kaszy gryczanej można kiełkować.
• Kasza gryczana może być również stosowana zewnętrznie w stanach zapalnych skóry, wykwitach i oparzeniach – wystarczy nałożyć okład z prażonej mąki gryczanej zmieszanej z octem. 
• W Azji palona kasza gryczana Ku Qiao Mai (tatarka) jest dodawana do zielonej herbaty lub pita jako osobny napój. Herbata gryczana z prażonej gryki  jest bardzo popularnym napojem ziołowym w Azji Południowo-Wschodniej i Japonii, gdzie znana jest jako Soba Cha. Ten ziołowy napar doskonale nadaje się do codziennego picia, opiszę go w osobnym poście. 
• Gryka zwłaszcza palona nie jest zalecana osobom z objawami Gorąca, takimi jak wysoka gorączka, pragnienie, czerwona twarz, ciemnoczerwony kolor języka i wysokie ciśnienie, ani osobom z zaburzeniami z obecnością Wiatru, obejmującymi zawroty głowy, nerwowość, skurcze, tiki, drżenia.
• Nadmierne spożywanie gryki może wywołać objawy Wiatru, nie wskazana przy alergiach i egzemach z powodu Wiatru.

Kukurydza zwyczajna (Zea Mays L.) była uprawiana w Meksyku już co najmniej 4,5 tys. lat p.n.e.  Po odkryciu Ameryki  została przywieziona do Australii, Azji, Afryki i Europy. Do Polski to zboże przywieziono z Rumunii lub Węgier w XVIII w. Udomowiona w czasach prekolumbijskich, jest także jedną z najbardziej przetworzonych roślin w procesie hodowli. W Polsce kolby są zazwyczaj koloru żółtego, ale na świecie występują odmiany o ziarniakach barwy białej, żółtej, czerwonej i różnokolorowe.

Wyróżnia się kilka typów kukurydzy.

Kukurydza cukrowa (Zea mays var. saccharata), uprawiana  jako warzywo na całym świecie. Jej charakterystyczną cechą są ziarniaki pomarszczone w fazie pełnej dojrzałości. Kolby zbiera się w fazie mlecznowoskowej i w bardzo krótkim czasie należy je przetworzyć, ponieważ szybko tracą swoje właściwości.

Kukurydza zwyczajna (Zea mays var. indurata) ma dużą tolerancję na chłody wiosenne, popularna w Polsce.

Kukurydza popkornowa, pękająca (Zea mays var. everta),  pod wpływem wysokiej temperatury woda znajdująca się w ziarnie powoduje eksplozję bielma, które szybko zastyga, tworząc smaczny popcorn. 

Koński ząb (Zea mays var. indentata). Ziarno przeznaczone na paszę dla zwierząt. Znajduje również zastosowanie w przemyśle gorzelnianym i spożywczym.

W wielu krajach uprawiane są także jeszcze takie gatunki jak Kukurydza flour/ mąkowa (Zea mays var. amylacea)  używana do produkcji tortilli lub Kukurydza woskowa (Zea mays var. ceratina), odkryta i wyodrębniona ponad 100 lat temu w Chinach. Używana jest do zagęszczania ciast i konserwowania produktów spożywczych w diecie osób trenujących kulturystykę i sportowców.

Kukurydzę można spożywać w formie mąki, grysu (polenta – kaszka kukurydziana), popcornu, nasion konserwowanych lub mrożonych lub całych kolb jako warzywo.

Przemysł spożywczy bardzo polubił kukurydzę, jest to roślina, którą można wykorzystać na wiele sposobów. Najbardziej popularnymi, wysokoprzetworzonymi  produktami powstałymi z nasion kukurydzy są płatki kukurydziane, olej oraz syrop glukozowo-fruktozowy. Nie polecam:)

*Syrop otrzymuje się z kukurydzy przetworzonej na skrobię kukurydzianą. Skrobia ta w dalszej kolejności, z użyciem enzymów lub kwasów, przetwarzana jest do formy syropu, który zawiera 55% glukozy, 42% fruktozy i około 3% innych cukrów.

Wg medycyny chińskiej kukurydza [YU SHU SHU] jest neutralna termicznie, ma smak słodki, działa w Żołądku, Jelicie Grubym i Nerkach.

• Wzmacnia Środkowy Ogrzewacz – polecana dla osób ze słabym apetytem, niestrawnością i biegunkami [wszystkie produkty o żółtym kolorze wzmacniają Środkowy Ogrzewacz, a tym samym nasze trawienie]
• Wzmacnia Nerki, zwłaszcza Yin Nerek objawiający się brakiem siły, słabością i zimnem kończyn, impotencją, dobrze działa na zęby i dziąsła
• Wzmacnia Qi i Krew, równoważy płyny ciała, dobra dla osób z obrzękami i nagromadzeniem Wody w ciele
• Wzmacnia Płuca, uspokaja Serce

Świeża kukurydza w kolbach ma właściwości podobne do suszonego ziarna, ale ma też cechy świeżego warzywa, polecana bardziej w cieplejszych porach roku i dla osób z Gorącem. Spożywać  po ugotowaniu, można także wypić pozostały wywar lub użyć go do zupy. Świeże kolby można także piec lub grillować.

Ważnym produktem zielarskim pochodzącym z tej rośliny są znamiona kukurydzy [YU MI XU], które działają silnie moczopędnie i w formie naparu mogą być stosowane w leczeniu chorób układu moczowego, nadciśnienia, obrzęków, kamieni nerkowych lub w pęcherzyku żółciowym.

Na zdjęciach poniżej kukurydza cukrowa, wysuszona, kaszka kukurydziana – polenta, mąka kukurydziana. 

Ryż siewny (Oryza sativa L.) pochodzi z Azji Południowo-Wschodniej. Jest drugim, po pszenicy najczęściej uprawianym zbożem świata. Częściowo obłuskane ziarno, pozbawione tylko plew – zwane jest ryżem brązowym – zawiera ok. 8% białka i niewielkie ilości tłuszczu; stanowi ważne źródło wit. B1, B2, B3, żelaza, wapnia. Biały, oczyszczony ryż będzie uboższy w te składniki ponieważ wiele witamin i minerałów jest skoncentrowanych w otrębach i zarodku ziarna ryżu. Wartość kaloryczna ryżu wynosi 340 kcal. 

Wg medycyny chińskiej ryż [GENG MI] jest neutralny termicznie, ma smak słodki, działa w Śledzionie, Żołądku, ryż kleisty [NUO MI] dodatkowo w Płucach.

• Działa kojąco na żołądek, wspomaga trawinie,
• oczyszcza z toksyn,
• wzmacnia Qi i odbudowuje Krew, reguluje i produkuje płyny ciała,
• pełnoziarnisty, brązowy ryż ze względu na zawartość wit z grupy B działa korzystnie na system nerwowy, łagodzi biegunki, nudności. Brązowy ryż jest bardziej wskazany w problemach z systemem Śledziony i Nerek, a biały Śledziony i Żołądka,
• łagodzi objawy Gorąca z niedoboru Yin Żołądka takie, jak suchość ust, pragnienie, bezsenność, rozdrażnienie,
• może być produktem mlekozastępczym dla niemowląt. Jest hipoalergiczny. 

Dawka lecznicza prosa wynosi 35-75g dziennie w postaci wywaru, congee, ryżu gotowanego na sypko lub na parze.

Jest podstawowym składnikiem wielu tradycyjnych diet azjatyckich. W starożytności uchodził za jedną z siedmiu rzeczy niezbędnych do życia. Symbol Qi jest zapisywany znakiem parującej miski ryżu.

Ze względu na mnogość odmian można powiedzieć, że istnieje ryż dla każdej konstytucji i na każdą porę roku. Każda z odmian ryżu występuje w formie białej, oczyszczonej lub brązowej, nieoczyszczonej.

Ryż krótkoziarnisty jest słodki i neutralny termicznie, polecany do spożycia przez cały rok. Szczególnie zalecany dla wzmacniania systemu Śledziony-Żołądka. Do tego typu zaliczany jest ryż do Sushi i Risotto. Ma on bardziej kleistą naturę, ale nie jest to ryż kleisty. Dostępny w handlu ryż pochodzi zazwyczaj z upraw Włoskich.

Ryż długoziarnisty jest bardziej chłodzący, lżejszy, polecany w porze letniej.

Ryż Basmati, zaliczany do długoziarnistych, pobudza zmysły, odżywia i porusza trawienną Qi. Jest lekko aromatyczny, uznawany za delikatniejszy od innych odmian ryżu, polecany w stanach z nagromadzeniem Wilgoci, nadwagi czy w syndromach zastoju Qi lub Krwi.

Ryż jaśminowy zaliczany jest do typu długoziarnistego, popularny zwłaszcza w Tajlandii, delikatny i aromatyczny.

Ryż okrągłoziarnisty ma nieco orzechowy smak i bardziej kleistą konsystencję i cieplejszą naturę, polecany dla osób wątłych i nerwowych oraz na chłodniejsze pory roku. Wskazany dla odbudowania Qi i Krwi.

Ryż czerwony [HONG MI] – pochodzi z Himalajów/Buthanu. Charakteryzuje się silnym orzechowym smakiem. Bardzo dobrej jakości ryż czerwony i jego odmiany można kupić z upraw Francuskich (Riz de Camarque), uprawiany na południu Francji już w Średniowieczu.

Ryż kleisty – stiky rice [ZHAN MI], znany jako słodki ryż, jest rozgrzewający, polecany w chłodniejszych miesiącach, gasi intensywne pragnienie, hamuje spontaniczne pocenie, wskazany dla stanów niedoborowych z przemęczeniem. Sun SiMiao w przypadku chorób Śledziony zalecał jedzenie ryżu kleistego w celu wzmocnienia Qi. Ryż kleisty nie jest wskazany dla osób z nagromadzeniem Wilgoci. Stosowany w Azji do produkcji deserów.

Ryż Parboiled, nie jest to rodzaj ryżu tylko forma przetwarzania – powstaje poprzez poddanie działaniu pary wodnej pod wysokim ciśnieniem ziaren ryżu przed procesem czyszczenia, co powoduje przenikanie części witamin i składników mineralnych do ich wnętrza, więc nie są całkowicie tracone. ale dla mnie jest to produkt przetworzony, tak jak ryże białe.

Ryż dziki, nie jest to w rzeczywistości ryż, tylko nasiona rośliny spokrewnionej z kukurydzą, pochodzi z Ameryki Południowej. Natura termiczna ochładzająca, smak słodki i gorzki, wnika do Nerek i Pęcherza Moczowego, działa moczopędnie.

Na zdjęciach poniżej: ryż czerwony, jaśminowy, basmati, na drugim zdjęciu ryż czerwony z Camarque, bardzo przyjemny w smaku, na kolejnym produkty z ryżu-papier ryżowy i makaron ryżowy, popularne przede wszystkim w Wietnamie, zupa Pho bez makaronu ryżowego nie istnieje:) oraz ostatnie zdjęcie to moje dzisiejsze śniadanie- congee z boczniakiem, marchewką i jajkiem na ryżu basmati.  

 

Jęczmień pospolity (Hordeum vulgare L.) roślina należąca do najstarszych i najważniejszych zbóż. Najstarsze znane dowody na uprawę jęczmienia pochodzą z Bliskiego Wschodu i są datowane na X w p.n.e.  Obecnie jest uprawiany głównie do wytwarzania słodu przy produkcji piwa, jako roślina paszowa. Z palonego ziarna otrzymywana jest kawa zbożowa. Jednak najważniejsze znaczenie ma kasza jęczmienna, którą możemy kupić w wielu odmianach, do wyboru są:

• pęczak– całe ziarno pozbawione łuski,
• pęczak obtaczany (kujawski)– całe ziarno pozbawione łuski, obtaczane i polerowane,
• kasza jęczmienna perłowa (mazurska)– całe ziarno pozbawione łuski, poddane łamaniu na duże cząstki i polerowaniu; wyróżnia się grubą, średnią i drobną,
• kasza perłowa prażona,
• kasza jęczmienna łamana (wiejska)– całe ziarno poddane oczyszczaniu i obłuszczaniu, a następnie łamaniu bez polerowania; wyróżnia się grubą, średnią i drobną.

Kasza jęczmienna zawiera ok. 350 kcal/100 g. Właściwości prozdrowotne i wartości odżywcze pęczaku powinny docenić zwłaszcza osoby mające wysoki poziom cholesterolu i problemy z zaparciami – ze względu na obecność dużej ilości błonnika rozpuszczalnego – beta-glukanu – pomaga obniżyć poziom cholesterolu we krwi. Kasza jęczmienna to także dobre źródło witamin z grupy B, manganu i selenu. Wg medycyny chińskiej jęczmień to zboże o ochładzającej naturze termicznej, smaku słodkim i słonym jednocześnie. Działa w Śledzionie i Żołądku.

• oczyszcza Gorąco
• buduje Krew i Płyny Ciała oraz nawilża Suchość
• reguluje pracą Żołądka, usuwa zastoje w układzie pokarmowym, detoksykuje, wzmacnia jelita
• działa moczopędnie, uprażony przed gotowaniem silniej usuwa Wilgoć. Łagodzi biegunki z powodu niedoboru Qi Śledziony.
• obniża gorączkę (zwłaszcza podawany jako dodatek do zupy)
• łagodzi nadmierne pobudzenie, nerwowość, zmniejsza bezsenność.

 

Owies (Avena sativa L.) –  roślina uprawna należących do rodziny wiechlinowatych, w stanie dzikim występują w basenie morza Śródziemnego i Azji Środkowej. Od 2000 lat owies stanowił jeden z podstawowych składników codziennej diety. Ceniono go za doskonałe cechy agrotechniczne oraz szczególne właściwości lecznicze i odżywcze. Swą popularność owies zawdzięcza płatkom owsianym, które w postaci owsianek, czy musli jedzone są codziennie na całym świecie. Wartość odżywcza i energetyczna owsa jest stosunkowo wysoka – 366kcal/100g. Zawiera sporą ilość białka, dużo „dobrych” tłuszczów oraz witaminy z grupy B. Ziarno owsa (całe nieobłuszczone) zawiera przeciętnie 32% błonnika, zaś płatki owsiane około 14%. Na uwagę zasługuje również najwyższa wśród zbóż zawartość rozpuszczalnej frakcji błonnika pokarmowego. Beta-glukany (błonnik rozpuszczalny) wpływa bezpośrednio na metabolizm cholesterolu poprzez wiązanie kwasów żółciowych w jelicie – co skutkuje obniżeniem jego poziomu we krwi. Beta-glukany mają właściwość tworzenia żeli w przewodzie pokarmowym, co przyczynia się do zmniejszenia stężenia glukozywe krwi po posiłku, wzmacniają również układ immunologiczny człowieka poprzez aktywację fagocytów odpowiedzialnych za wchłanianie obcych substancji i komórek. Owies możemy spożywać w różnych postaciach, zazwyczaj są to płatki owsiane (zwykłe, górskie, błyskawiczne) a także pęczak owsiany, kasze owsiane, otręby oraz mąka owsiana. Wg medycyny chińskiej owies jest lekko ogrzewający, posiada smak słodki oraz lekko gorzki. Działa w Śledzionie, Żołądku, Płucach, Sercu i Nerkach.

• odżywia Serce i uspokaja układ nerwowy – koi nerwy
• wzmacnia odporność
• łagodzi pragnienie, działa moczopędnie
• podnosi witalność, regeneruje Qi, przywraca siły po chorobie, przeciążeniu fizycznym i umysłowym.
• wzmacnia stawy i tkankę łączną (ponieważ jest to zboże bogate w krzem),
• usuwa Wilgoć (prażenie owsa przed gotowaniem wzmacnia tą właściwość), zatrzymuje biegunki.

Owies może być stosowany w postaci wywarów (do picia jak herbata) lub owsianki. Owsianka jest szczególnie polecana dla osób niedoborowych, sprawdza się w profilaktyce infekcji i chorób zakaźnych zwłaszcza u dzieci. Zalecana także w przypadkach cukrzycy, zapalenia wątroby, wycieńczenia nerwowego, opuchlizny. U osób z otyłością na tle nadmiarowym może to być zbyt odżywczy pokarm. Wywar z owsa może być stosowany zewnętrznie, w celu regeneracji skóry zwłaszcza z objawami Suchości. Źródło: Gibiński M., Gumul D., Korus J. Prozdrowotne właściwości owsa i produktów owsianych. Żywność.Nauka. Technologia. Jakość, 2005, 4 (45) supl., 49 – 60

Pochodzi z południowo-zachodniej i środkowej Azji. Wykorzystuje się ją w piekarnictwie, cukiernictwie, w produkcji makaronów oraz wyrobów kulinarnych. Największą popularnością cieszą się dwa gatunki: pszenica zwyczajna i twarda (durum – stosowana do producji makaronów). Pierwszymi dzikimi, a następnie uprawianymi gatunkami pszenic była samopsza oraz płaskurka, które powróciły do uprawy po latach zapomnienia. Współczesne odmiany pszenicy zostały wyhodowane w ten sposób, aby były odporne na suszę, choroby i wysokie temperatury oraz posiadały dużą zawartość glutenu (zazwyczaj kosztem obniżenia zawartości błonnika). Nowe odmiany pszenicy o mniejszej zawartości błonnika a większej glutenu, który jest pożądany przez przemysł piekarniczy są główną przyczyną występowania nietolerancji glutenu. Coraz popularniejszą odmianą pszenicy durum jest Kamut, posiada on te same właściwości co pszenica zwyczajna, jednak mniej działa alergizująco.

Wg medycyny chińskiej pszenica [XIAO MAI] jest chłodna termicznie, ma smak słodki (niektórzy autorzy podają jeszcze lekko słony), wnika do Serca, Śledziony i Nerek. Odżywia Serce, uspokaja, łagodzi pragnienie, koi nerwy i działa moczopędnie.

• Pszenica jako zboże silnie odżywcze wzmacnia stany niedoboru. Stymuluje wzrost i masę ciała, dlatego zalecana jest dzieciom (zwłaszcza niedoborowym), które nie wykazują objawów nietolerancji  oraz rekonwalescentom. Niekoniecznie jest dobrym wyborem dla dorosłych prowadzących siedzący tryb życia. Z powodu silnie odżywczych właściwości powinna być całkowicie wyeliminowana przez osoby otyłe.
• Może być stosowana przy palpitacjach, bezsenności, nerwowości, czyli dobrze łagodzi popularne objawy klimakterium, pod warunkiem, że kobieta z objawami menopauzalnymi nie cierpi na otyłość, bo wzrost masy ciała może działać raczej przygnębiająco:)
• Medycyna chińska ceni pszenicę również za zdolność do odżywiania ciała i duszy, wyciszania i koncetrowania umysłu – pszenicę spożywano w klasztorach by wyciszyć i wspomóc medytację. Ale jak prowadzimy siedzący tryb życia i jeszcze bardziej się osadzimy to konsekwencję będą raczej słabe.
• Pszenica ma zdolność nawilżania Płuc. Terapeutycznie spożywanie kaszki manny na mleku złagodzi suchy kaszel. Jednak codzienne spożywanie pieczywa i produktów zawierających pszenicę może spowodować nadmierne nagromadzenie Wilgoci, której konsekwencją mogą być przewlekłe infekcje zatok, górnych dróg oddechowych oraz katary. W wiekszości przypadków elimniacja produktów zawierających pszenicę rozwiązuje problem. W takim przypadku nie trzeba eliminować wszystkich produktów zawierających gluten, tylko te, które nawilżaja i ochładzają.

Pszenica często wywołuje reakcje alergiczne, ale nie zawsze ta reakcja jest związana z występowaniem glutenu. Często przyczyną jest zbyt długie przechowywanie mąk. Dotyczy to każdego rodzaju mąki ze zbóż (i nie tylko). Ziarna zbóż, nie tylko pszenicy powinny być spożywane w jak najmniej przetworzonej formie. Najlepiej w postaci całych ziaren lub kasz, najrzadziej w postaci mąki. Optymalnym rozwiązaniem byłoby spożywanie mąki od razu po zmieleniu. Zastanówcie się ile z was i jak często, kupując mąki różnego rodzaju sprawdza termin przydatności do spożycia? A TO JEST NAJWAŻNIEJSZE. Często spotykam osoby, które eliminują mąkę pszenną, bo jest ZŁA i zastępują ją innymi rodzajami mąk. Nie zapominajmy, że każda mąka sama w sobie już jest produktem wysoko przetworzonym, w którym zachodzą różne rodzaje reakcji biochemicznych i bujnie rozwija się życie mikrobiologiczne z konsekwencjami w postaci nagromadzenia aflatoksyn. Są one szczególnie niebezpieczne dla dzieci. Im mąka jest bardziej razowa/mniej oczyszczona/ tym aktywność mikrobiologiczna po zmieleniu jest większa. Paradoksalnie do dłuższego przechowywania bezpieczniejsze są mąki wysokooczyszczone. Mąki razowe powinny mieć zawsze krótki termin przydatności do spożycia (3 m-ce max.), zwróćcie na to uwagę, nie kupujcie na zapas, zużywajcie jak najszybciej, a najlepiej jeśli musicie używać mąk, to mielcie je w domu. Nie skupiajmy się tylko na szkodliwości glutenu, to jest tylko czubek góry lodowej, potrzeba spojrzeć na problem całościowo. Dla chętnych do poczytania o aflatoksynach polecam artykuł: http://www.medycynasrodowiskowa.pl/Downloads/File/2017v1/MS_2017-1_04.pdf.

Jest to bardzo złożony temat, żeby go zrozumieć całościowo potrzebny byłby solidny wykład z mikrobiologii, przechowalnictwa i innych powiązanych przedmiotów.

Pszenica orkisz (Triticum spelta L.), jest to gatunek zboża, popularnie uprawiany w średniowieczu. Orkisz był rozpowszechniony na Bliskim Wschodzie w epoce brązu (4000-1000 lat p.n.e.), w rejonie Bałkanów, w Europie i na Kaukazie. Rozprzestrzenienie się orkiszu w Europie nastąpiło podczas migracji wczesnych zachodnich cywilizacji. Kontynuacja uprawy orkiszu, jako podstawowego zboża, odbywała się̨ w wydzielonych regionach południowo-wschodniej Europy, przede wszystkim w Niemczech i Szwajcarii. Z biegiem lat uprawa orkiszu została zaniechana. Przyczyną stało się wyhodowanie nowych odmian pszenicy, które szybciej rosły, dawały większe plony i były łatwiejsze w przetwarzaniu.

Orkisz jest zbożem głównie uprawianym w rolnictwie ekologicznym, gdyż negatywnie reaguje na nawożenie nawozami sztucznymi. Zboże to charakteryzuje się wyższą koncentracją składników pokarmowych, korzystniejszymi właściwościami odżywczymi i wyższą zawartością białka wynoszącą 13-17%, tj. o 30-47% wyższą niż w ziarnie pszenicy zwyczajnej. Białko orkiszu cechuje się wyższym stopniem strawności (80%) i wyższą jakością. Ponadto zboże to cechuje wyższa zawartość nienasyconych kwasów tłuszczowych, które mają korzystny wpływ na układ krążenia, obniżając poziom cholesterolu we krwi. Orkisz zawiera znacznie więcej witamin rozpuszczalnych w tłuszczach (A, E, D), witaminy E o 1/3 więcej niż w pszenicy. Zawiera także dużo fosforu, żelaza, cynku, miedzi, manganu i kobaltu. Zboże to korzystnie wpływa na układ trawienny i jest stosowany w dietach leczniczych. Osoby uczulone na produkty z pszenicy zwyczajnej, tolerują wyroby z orkiszu. Znajdujący się w orkiszu kwas krzemowy jest ważny dla skóry, włosów i paznokci, a ponadto wzmacnia aktywność mózgu i koncentrację. Zawarty w orkiszu cynk jest uznanym terapeutykiem stosowanym w chorobach wątroby.  Błonnik zawarty w całym ziarnie pozwala utrzymywać w dobrym zdrowiu układ trawienny, tj. wiąże i usuwa zbędne lub szkodliwe substancje oraz pomaga kontrolować przyswajanie tłuszczu, gdyż część tłuszczu łączy się z błonnikiem i jest z nim wydalany. Ponadto daje uczucie sytości, gdyż pęczniejąc, pochłania płyny. Chleb z orkiszowej mąki odznacza się silnym chlebowym zapachem, znakomitym orzechowym smakiem i dłuższym utrzymywaniem świeżości.

W Niemczech status orkiszu jest wyjątkowy, głownie ze względu na fakt, że św. Hildegarda z Bingen polecała jego spożywanie. Wielką popularność orkiszu zawdzięczamy masowemu zwrotowi w stronę medycyny naturalnej i żywności działającej prozdrowotnie. Święta Hildegarda polecała go jako podstawę żywienia, pisała: „Orkisz jest najlepszy, ciepły, tłusty, mocny, najprzyjemniejszy ze zbóż. Da temu, kto go spożywa, dobre ciało, dobrą krew, wesołość i przyjemne myśli”. Przypisywała ona orkiszowi moc leczniczą i zalecała spożywanie w najcięższych przypadkach chorobowych: „Kiedy jesteś bardzo chory, tak że nie możesz już jeść, weź całe ziarno orkiszu, gotuj w wodzie, dodaj tłuszczu albo żółtko, tak aby smak stał się̨ lepszy i daj choremu, a wyleczy cię̨  jak dobra maść”.

Wg medycyny chińskiej orkisz ma naturę termiczną neutralną do ogrzewającej i smak słodki. Wnika do Śledziony. Wzmacnia Śledzionę, Wątrobę i Pęcherzyk żółciowy, odżywia Krew Wątroby. Posiada właściwości nawilżające, odżywia płyny ciała. Jest to zboże szczególnie korzystne dla osób niedoborowych, o wątłej budowie. Jest stosowany w leczeniu biegunki, zaparć, zaburzeń trawiennych na tle niedoboru, nieprawidłowej pracy jelit. Obecność twardej ochronnej łupiny może być rozumiana jako symbol zdolności orkiszu do wzmacniania odporności. Dla osób osłabionych najlepiej podawać  w postaci drobnej kaszki lub kleiku.

Źródło: Kania M., Baraniak J., Derebecka N., Mrozikiewicz P. Ziołolecznictwo i zalecenia żywieniowe według św. Hildegardy z Bingen. Cz.I. Instytut Włókien Naturalnych i Roślin Zielarskich w Poznaniu