Czy zwróciliście uwagę, że często pokarm przypomina swoim kształtem narząd na który wpływa? Medycyna chińska stosuje tzw. prawo sygnatur, interpretowane czasami jako zasada odwzorowań. Znajduje ona zastosowanie w dietetyce i ziołolecznictwie. Prawo sygnatur jest zdumiewającą relacją między wyglądem owoców, warzyw, produktów pochodzenia zwierzęcego i ziół, a ich właściwościami terapeutycznymi. Zrozumienie prawa sygnatur jest intuicyjnym podejściem do wiedzy o tym, jak żywność odnosi się do naszego zdrowia i dobrego samopoczucia. Jak zobaczymy niedojrzałą śliwkę czyli jeszcze zieloną a nie fioletową, to bez próbowania wiemy, że będzie ona kwaśna w smaku i twarda, a nie przyjemnie słodka i soczysta. Jesteśmy w stanie ocenić to po samym wyglądzie! Podobieństwo może być fizyczne lub symboliczne, oczywiste lub ukryte, ale zawsze istnieje.

Na co warto zwrócić uwagę wybierając pokarmy i zioła?

1. Kolor 

O kolorach produktów spożywczych i ich działaniu pisałam min. tu, tu, tu, tu i tu. 

Niedojrzała skórka gorzkiej pomarańczowa [Qing Pi] posiada zieloną skórkę. Chociaż suszone zioło nie ma zielonego zabarwienia, niedojrzałe owoce są zielonkawe. Ten zielony kolor (i „zielona” niedojrzałość) silnie rezonuje z kolorem systemu Wątroby czyli zielonym. Jedną z podstawowych funkcji tego zioła jest rozpraszanie zastoju Qi Wątroby, tak jak ma to miejsce w depresji, z objawami takimi jak rozdęcie i ból w klatce piersiowej.

2. Kształt / tekstura 

Owoc forsycji [Lian Qiao], w tym przypadku kształt zioła wiąże go z częścią ciała, na której działa. Lian Qiao wygląda jak komory serca, gdy owoc jest podzielony na pół. Rzeczywiście, to zioło jest w kategorii ziół, które oczyszczają Gorąco, jest szczególnie dobre w usuwaniu Gorąca z Serca, którego objawami może być gorączka, bezsenności i trudności w myśleniu. 

Przykłady zastosowania prawa sygnatur:

• Orzechy włoskie: orzech „wzmacniający mózg”. Dodanie orzechów włoskich do diety może pomóc zwiększyć pamięć zgodnie z nowym raportem Journal of Alzheimer’s Disease. Naukowcy odkryli, że jedzenie orzechów włoskich wiązało się z lepszą pamięcią i funkcjonowaniem mózgu.
• Awokado: przypominające macicę, celuje w żeński układ rozrodczy. Dojrzewanie awokado do dojrzałych owoców zajmuje dokładnie dziewięć miesięcy. Według badań, kiedy kobieta spożywa jedno awokado tygodniowo, pomaga to zrównoważyć hormony, zrzuca niepożądaną masę urodzeniową i zapobiega rakowi szyjki macicy. Jest również dobrym źródłem kwasu foliowego, co zmniejsza ryzyko dysplazji macicy – stanu przedrakowego.
• Pomidory: Likopen, występujący w pomidorach, zmniejsza ryzyko chorób sercowo-naczyniowych.
• Zielone winogrona: bardzo skuteczne w leczeniu astmy, ponieważ nawilżają płuca, otwierając oskrzela i znacznie ułatwiając oddychanie. Pomaga także w przezwyciężeniu przeziębienia lub kaszlu z powodu zablokowanych dróg oddechowych, a także pomagają pozbyć się śluzu z ciała.
• Czerwone winogrona: Pomagają zapobiegać powstawaniu zakrzepów krwi, które powstrzymują ataki serca i udary. Więcej informacji tu.
• Imbir: Dobry dla żołądka, śledziony i jelit. Imbir poprawia trawienie i spalanie kalorii. Zawiera substancję zwaną zingibain, który ma właściwości trawiące białko. 
• Fasola: fasola jest bogatym źródłem błonnika, który jest niezwykle pomocny w obniżaniu poziomu cholesterolu. National Institute of Health odkrył związek między wysokim poziomem cholesterolu a chorobą nerek.
• Oliwki: włoskie badanie wykazało, że kobiety, których dieta zawierała dużo oliwy z oliwek, miały o 30% mniejsze ryzyko raka jajnika. Powody są niejasne, ale zdrowe tłuszcze w oleju mogą pomóc w tłumieniu genów predysponowanych do wywoływania raka. 
• Cytrusy (pomarańcze, mandarynki, grejpfruty mają kształt kobiecych piersi, rozpraszają zastój Qi Wątroby, który często objawia się jako bolesność piersi. Podsumowując im jemy bardziej różnorodnie tym mamy większe szanse pokrycie wszystkich potrzeb naszego organizmu. Dlatego też nie jestem zwolenniczką diet eliminacyjnych lub opartych na wybranych grupach produktów ponieważ, zawsze któreś narządy lub funkcje w ciele zostaną  osłabione.
• Jest jeszcze kilka przykładów, takich jak marchew, która jest dobre dla oczu, figi są dobre dla jąder itp.

Dietetyka medycyny chińskiej opisuję cechy produktów uwzględniając ich bardzo ważne właściwości, takie jak: smak, termika oraz obszar oddziaływania, ale również ważną informacją na temat właściwości produktów jest  kolor pożywienia. Kolor i smak jedzenia sygnalizuje jego podstawowe właściwości i opisuje potencjał, który jest wyzwalany w trakcie gotowania. Jakie właściwości posiadają produkty o kolorze czerwonym?

Kolor czerwony produktu związany jest z systemem Serca oraz porą roku o naturze Yang – latem. Produkty spożywcze o tej barwie pomagają odbudowywać Krew, poprawiają krążenie i wzmacniają Yang. Zwykle zalecane są osobom cierpiącym na anemię, osłabionym, bladym, z objawami takimi jak kołatanie serca i zimne kończyny. Wiele przemęczonych kobiet reprezentuje taki obraz. Szczególnie wskazane czerwone warzywa i owoce są  dla osób u których zdiagnozowano niedobór Krwi oraz niedobór Yang

 Zauważyliście jak wiele produktów o kolorze czerwonym pojawia się latem? Tak samo jak zielonych – wiosną, żółto-pomarańczowych późnym latem? Trzeba korzystać z tego, co sezonowe, to najlepsza metoda dbania o zdrowie. Nawet jak nie znamy zasad medycyny chińskiej to i tak będzie działało prawidłowo.

 CZERWONE WARZYWA: pomidory, buraki, czerwona papryka, czerwone papryczki chilli, czerwona cebula, czerwona fasola, fasola adzuki, czerwone ziemniaki, rabarbar, radicchio, rzodkiewki, rabarbar.

 CZERWONE OWOCE: truskawki, wiśnie, czereśnie, porzeczki, maliny, arbuz, czerwony/różowy grejpfrut, czerwone jabłka, czerwone winogrona, granaty, krwiste pomarańcze, żurawina.Z ziół szczególnie cenne są jagody goji [Gou Qi Zi], owoce daktyla chińskiego [Da Zao], kwiaty krokosza barwierskiego [Hong Hua].

 Wg dietetyki zachodniej czerwone produkty poprawiają pracę serca i układu krążenia. Oprócz tego obniżają ciśnienie krwi oraz poziom złego cholesterolu, przyspieszają zrastanie się tkanek przy w stanach zapalnych stawów, wspomagają układ immunologiczny. Niedawno przeprowadzone badania naukowe dowiodły, że spożywanie ich w dużej ilości poprawia nasze samopoczucie i w naturalny sposób wzmacnia naszą odporność. 

Czerwone warzywa zawierają w sobie drogocenny likopen oraz antocyjany, substancje które słyną ze swoich właściwości przeciwnowotworowych a także chronią komórki przed działaniem wolnych rodników. Są one źródłem witaminy A, witaminy B6, witaminy K, witaminy C, potasu, manganu, fosforu, żelaza oraz błonnika i kwasu foliowego.

Kolejny raz porównując działanie produktów spożywczych o określonej  barwie medycyna chińska i zachodnia dochodzi do takich samych wniosków. To cieszy.   

Dietetyka medycyny chińskiej opisuję cechy produktów uwzględniając ich bardzo ważne właściwości, takie jak: smak, termika oraz obszar oddziaływania, ale również ważną informacją na temat właściwości produktów jest  kolor pożywienia.

Praktyczne zastosowanie dietetyki medycyny chińskiej opiera się na modelu pięciu przemian, w którym każdy produkt spożywczy i zioło ma określony kolor i smak. Są one elementami tradycyjnego opisu produktu i pomagają rozumieć jego ogólny charakter w dietetyce chińskiej.

Wg teorii pięciu przemian różne barwy produktów żywnościowych i ziół są wiązane z określonymi obiegami funkcjonalnymi. Każdy kolor i smak wynika do konkretnego meridianu i organu. Dla przypomnienia:

Kolor zielony produktu związany jest z systemem Wątroby,

Czerwony – Serca,

Żółty – Śledziony,

Biały – Płuc,

Czarny związany jest z Nerkami.

Jak pewnie zauważyliście występują również owoce i warzywa o kolorze nie wpisującym się w teorię 5 elementów, Moim zdaniem nie sposób je pominąć. Czy medycyna chińska coś wspomina o produktach w kolorze fioletu? Spotkałam się z interpretacją, że ciemne, purpurowe produkty można rozważać w kontekście Krwi i jej ruchu, jednak nie traktowałabym tego jako samodzielnej zasady terapeutycznej. 

*W niektórych przekazach tradycyjnych spotyka się ostrożność wobec spożywania bakłażana w ciąży, jednak nie należy traktować tego jako uniwersalnego zalecenia bez indywidualnej oceny..

Warzywa i owoce o barwie fioletowej swój charakterystyczny kolor zawdzięczają obecności antocyjanów, naturalnych barwników. Intensywność barwy  produktów zależy od pH soku komórkowego i może przybierać kolory od czerwonego, po niebieski aż do ciemnej purpury.

Z perspektywy porównawczej można zauważyć interesujące podobieństwo między współczesnymi badaniami nad antocyjanami a tradycyjnym zainteresowaniem produktami wpływającymi na jakość i ruch Krwi. Nie są to jednak tożsame systemy opisu.W badaniach naukowych analizuje się obecność antocyjanów w fioletowych i ciemnych produktach roślinnych oraz ich możliwy udział w mechanizmach antyoksydacyjnych, metabolicznych i naczyniowych. Nie oznacza to jednak, że pojedyncze produkty spożywcze leczą lub zapobiegają konkretnym chorobom.

Antocyjany należą do związków o właściwościach antyoksydacyjnych, które pełnią funkcje obronne w roślinach i chronią je przed działaniem wolnych rodników. U ludzi badane są ich możliwe działania biologiczne, między innymi związane z aktywnością antyoksydacyjną. Badania epidemiologiczne i eksperymentalne analizują związek między dietą bogatą w produkty roślinne a niższym ryzykiem niektórych chorób przewlekłych, jednak nie należy przenosić tych wniosków na pojedyncze produkty ani traktować ich jako alternatywy dla leczenia.

Do grupy fioletowych produktów zalicza się takie warzywa i owoce jak:

• czerwona kapusta
• bakłażan
• czerwona cebula
• buraki
• czerwona fasola
• fioletowa fasolka szparagowa
• fioletowa papryka
• jeżyny
• czerwone winogrona
• aronia
• jagody
• borówki amerykańskie
• śliwki
• czarna porzeczka
• fig
• fioletowe ziemniak
• fioletowe bataty
• pąki róży pomarszczonej

Istnieje obszerna literatura naukowa dotycząca antocyjanów obecnych w owocach i warzywach., Ale to, na co zwróciłam uwagę szczególnie to możliwe znaczenie tych związków w profilaktyce żywieniowej i badaniach nad zdrowiem metabolicznym oraz sercowo-naczyniowym. Dla zainteresowanych polecam artykuł naukowy: https://phmd.hirszfeld.pl/antocyjany-jako-skladnik-zywnosci-funkcjonalnej-stosowanej-w-profilaktyce-chorob-ukladu-krazenia/

Tekst ma charakter edukacyjny i opisuje spojrzenie dietetyki medycyny chińskiej oraz wybrane informacje z literatury naukowej. Nie zastępuje diagnostyki ani leczenia.

Dietetyka medycyny chińskiej opisuję cechy produktów uwzględniając ich bardzo ważne właściwości, takie jak: smak, termika oraz obszar oddziaływania, ale również ważną informacją na temat właściwości produktów jest  kolor pożywienia.

Dietetyka medycyny chińskiej opiera się na modelu pięciu przemian, w którym każdy produkt spożywczy i zioło ma określony kolor i smak. Kolor i smak jedzenia sygnalizuje jego podstawowe właściwości i opisuje potencjał, który jest wyzwalany w trakcie gotowania.

Wg teorii pięciu przemian różne barwy produktów żywnościowych i ziół odpowiadają różnym systemom organów i porom roku.  

Kolor zielony produktu związany jest z systemem Wątroby. Zieleń jest kolorem życia, jest to pierwsze ogniwo w łańcuchu pokarmowym, a zielona żywność jest podstawowym źródłem żywności dla ludzi i zwierząt. 

Jedzenie o tej barwie jest szczególnie zalecane w okresie wiosennym ale powinno być spożywane również w pozostałych porach roku. Przede wszystkim reguluje ono Qi Wątroby, a problem ze swobodnym przepływem Qi mamy prawie wszyscy. Kiedy Wątroba jest w harmonii nie dochodzi do powstania stresu lub napięcia – ludzie posiadający zdrową Wątrobę są spokojni.

Wątrobie szkodzi nadmiar stresu, alkoholu, tłuszczu, białka, przetworzona żywność, konserwanty i barwniki. Zielone produkty żywnościowe zwykle bogate są w błonniki, witaminy, chlorofil, pomagają usuwać toksyczne produkty z organizmu i wspomóc działanie Wątroby. Pierwsze nowalijki, zwłaszcza warzywa liściaste są bogate w chlorofil, który nadaje roślinom zielony kolor a nas odżywia i oczyszcza, działa rewitalizująco.

Żywność w kolorze zielonym przede wszystkim aktywuje swobodny przepływ Qi we wszystkich kierunkach dzięki czemu zapobiega zastojom Qi. Wspiera Wątrobę, która przechowuje Krew i wspomaga jej regenerację, odżywia mięśnie i ścięgna, działa korzystnie na wzrok, regularną menstruację, ładne włosy i paznokcie i co najważniejsze zmniejsza wewnętrzne napięcie.  

Potrawy z produktów zielonych powinny być przygotowane w sposób maksymalnie prosty, z minimalną ilością przypraw. Powinny być łagodne w smaku, należy unikać skomplikowanych połączeń smakowych. Zazwyczaj polecam gotowane a nie surowe pokarmy.

Wg dietetyki Zachodniej za zielony kolor warzyw odpowiedzialny jest chlorofil, który świetnie wpływa na układ trawienny oraz stymuluje pracę wątroby. Są w nich również związki chemiczne, które redukują ryzyko raka oraz takie, które obniżają ciśnienie krwi i poziom złego cholesterolu. Są też bogate w witaminę C, witaminę K i witaminę B6, wapno, błonnik oraz beta-karoteny. Powinny po nie sięgnąć kobiety w ciąży oraz te, które planują ciążę. Świetnie wpływają na wzrok, poprawiają stan skóry oraz podwyższają odporność. Czyli właściwości i zalecenia pokrywają się z wiedzą zaczerpniętą z medycyny chińskiej. Jak miło:)

*Odwiedzając targowiska w różnych krajach (co jest moim ulubionym zajęciem) zobaczyłam zdecydowanie większy wybór produktów zielonych niż w Polsce. Azjatyckie targowiska były dla mnie monochromatyczne – czyli zielone, różnorodność zielonych produktów jest tam po prostu powalająca. Wiosenne targi we Włoszech też zaskakują wyborem zielonych dzikich ziół i warzyw, których u nas się nie jada. U nas jest mniej zielono, może dlatego jesteśmy tak zestresowani:)

Dietetyka medycyny chińskiej opisuję cechy produktów uwzględniając ich bardzo ważne właściwości, takie jak: smak, termika oraz obszar oddziaływania, ale również ważną informacją na temat właściwości produktów jest  kolor pożywienia. Lecznicze zastosowanie dietetyki medycyny chińskiej opiera się na modelu pięciu przemian, w którym każdy produkt spożywczy i zioło ma określony kolor i smak. Kolor i smak jedzenia sygnalizuje jego podstawowe właściwości i opisuje potencjał, który jest wyzwalany w trakcie gotowania.

Wg teorii pięciu przemian różne barwy produktów żywnościowych i ziół odpowiadają różnym systemom organów i porom roku. Każdy kolor i smak wynika do konkretnego meridianu i organu.  Kolor zielony produktu związany jest z systemem Wątroby, czerwony – Serca, Żółty – Śledziony, biały – Płuc, czarny związany jest z Nerkami.

To na co w tym okresie zwróciłam szczególną uwagę to ogromna ilość produktów spożywczych w kolorze żółto-pomarańczowym. Moje dania ostatnio są….żółte, co mi bardzo odpowiada. Jak już wspomniałam wg teorii pięciu przemian kolor żółty jest związany z Elementem Ziemi, systemem Śledziony-Żołądka, czyli wspomaga kompleksowo działanie układu trawiennego. Jedzenie o tej barwie jest szczególnie zalecane, można je spożywać przez cały rok, lecz najkorzystniej działa w okresie późnego lata. Żywność w kolorze żółtym i złotym ma przede wszystkim właściwości harmonizujące, odżywcze, wzmacniające „środek”: proso, bataty, groch, kasztany jadalne, orzechy ziemne, morele, dynia, marchew, kukurydza, miód to tylko niektóre produkty o tym kolorze. Potrawy z produktów żółto-pomarańczowych powinny być przygotowane w sposób maksymalnie prosty, z minimalną ilością przypraw. Powinny być łagodne w smaku, należy unikać skomplikowanych połączeń smakowych. Cieszcie się kolorami w kuchni, mając świadomość, że za pomocą tak prostej informacji jesteście w stanie wpłynąć na zdrowie swoje i swoich najbliższych.

Spotkałam się z bardzo ciekawą informacją: każdy produkt spożywczy i zioło posiada swoje Jing, Qi i Shen. Jing to kształty pożywienia, Qi to jego termika (czy rozgrzewa czy ochładza), ale jak znaleźć Shen? Kolor pożywienia to jest jego Shen.  Kolor to nie jest coś co występuje samo w sobie. To jest uniwersalna informacja, którą my odbieramy jako kolor.

*Żółto-pomarańczowe owoce i warzywa swój kolor zawdzięczają karotenoidom, które  tworzą witaminę A, zatem ta grupa warzyw i owoców jest szczególnie przyjazna naszym oczom, opóźniając choćby procesy zwyrodnieniowe plamki żółtej, reguluje ciśnienie krwi i poziom cholesterolu, dba o stawy i kości.

Według zasad dietetyki medycyny chińskiej wszystkie produkty spożywcze są charakteryzowane poprzez trzy jakości: smak, termikę, czyli jakość cieplną oraz obszar oddziaływania. Dokładnie tak samo są opisywane chińskie zioła. Cechą ważną w określaniu właściwości pokarmów ma również ich kolor.  Inne właściwości mają białe szparagi, a inne zielone, to samo dotyczy nasion sezamu czarnego lub białego, fasole o różnych kolorach oddziałują trochę inaczej.

1. Smak może być kwaśny, gorzki, słony, ostry lub słodki. Wpływa on na kierunek działania produktów np. gorzka kawa działa moczopędnie, wysusza objawy wilgoci w ciele w tym obrzęki, cysty, drożdżowce. ostre jedzenie wywołuje poty. Smak gorzki stosuje się by usunąć stany zapalne, smak słodki działa wzmacniająco.
2. Obszar oddziaływania określa nam na którym narząd dane pożywienie wywiera wpływ np. marchewka jest słodka i lekko gorzka działa na *Nerki, Śledzionę i Jelito Grube.
3. Wpływ jakości termicznej może mieć charakter gorący, ciepły, neutralny, chłodny lub zimny. Gorące produkty możemy zalecać w przypadku chorób z Zimna a sugerować eliminację ich w przypadku chorób z Gorąca. Ochładzająca natura pożywiania zmniejsza objawy Gorąca takie jak  m.in. zaczerwienione oczy, bolące gardło.

Postaram się w kolejnych postach uporządkować wiedzę na temat właściwości produktów spożywczych uwzględniając zasady medycyny chińskiej, nie zapominając o charakterystyce produktów wg dietetyki zachodniej, ponieważ zawartość składników pokarmowych wpływa na jakość, smak i termikę produktów. Im dłużej zgłębiam wiedzę tym więcej widzę cech wspólnych niż różnic w tych systemach dietetycznych. *Nazwa narządu pisana z dużej litery oznacza odniesienie do funkcji narządu i jego relacji z innymi narządami wg zasad medycyny chińskiej. Nazwy narządów pisane z małej litery odnoszą się do fizjologii, patologii i anatomii wg medycyny zachodniej. Pod pojęciem „Wątroby” rozumiemy chińską koncepcję narządu wraz z systemem kanałów energetycznych czyli meridianów, „wątroba” pisana z małej litery odnosi się do fizycznego narządu w zachodnim rozumieniu.