Dietetyka medycyny chińskiej opisuję cechy produktów uwzględniając ich bardzo ważne właściwości, takie jak: smak, termika oraz obszar oddziaływania, ale również ważną informacją na temat właściwości produktów jest  kolor pożywienia.

Praktyczne zastosowanie dietetyki medycyny chińskiej opiera się na modelu pięciu przemian, w którym każdy produkt spożywczy i zioło ma określony kolor i smak. Są one elementami tradycyjnego opisu produktu i pomagają rozumieć jego ogólny charakter w dietetyce chińskiej.

Wg teorii pięciu przemian różne barwy produktów żywnościowych i ziół są wiązane z określonymi obiegami funkcjonalnymi. Każdy kolor i smak wynika do konkretnego meridianu i organu. Dla przypomnienia:

Kolor zielony produktu związany jest z systemem Wątroby,

Czerwony – Serca,

Żółty – Śledziony,

Biały – Płuc,

Czarny związany jest z Nerkami.

Jak pewnie zauważyliście występują również owoce i warzywa o kolorze nie wpisującym się w teorię 5 elementów, Moim zdaniem nie sposób je pominąć. Czy medycyna chińska coś wspomina o produktach w kolorze fioletu? Spotkałam się z interpretacją, że ciemne, purpurowe produkty można rozważać w kontekście Krwi i jej ruchu, jednak nie traktowałabym tego jako samodzielnej zasady terapeutycznej. 

*W niektórych przekazach tradycyjnych spotyka się ostrożność wobec spożywania bakłażana w ciąży, jednak nie należy traktować tego jako uniwersalnego zalecenia bez indywidualnej oceny..

Warzywa i owoce o barwie fioletowej swój charakterystyczny kolor zawdzięczają obecności antocyjanów, naturalnych barwników. Intensywność barwy  produktów zależy od pH soku komórkowego i może przybierać kolory od czerwonego, po niebieski aż do ciemnej purpury.

Z perspektywy porównawczej można zauważyć interesujące podobieństwo między współczesnymi badaniami nad antocyjanami a tradycyjnym zainteresowaniem produktami wpływającymi na jakość i ruch Krwi. Nie są to jednak tożsame systemy opisu.W badaniach naukowych analizuje się obecność antocyjanów w fioletowych i ciemnych produktach roślinnych oraz ich możliwy udział w mechanizmach antyoksydacyjnych, metabolicznych i naczyniowych. Nie oznacza to jednak, że pojedyncze produkty spożywcze leczą lub zapobiegają konkretnym chorobom.

Antocyjany należą do związków o właściwościach antyoksydacyjnych, które pełnią funkcje obronne w roślinach i chronią je przed działaniem wolnych rodników. U ludzi badane są ich możliwe działania biologiczne, między innymi związane z aktywnością antyoksydacyjną. Badania epidemiologiczne i eksperymentalne analizują związek między dietą bogatą w produkty roślinne a niższym ryzykiem niektórych chorób przewlekłych, jednak nie należy przenosić tych wniosków na pojedyncze produkty ani traktować ich jako alternatywy dla leczenia.

Do grupy fioletowych produktów zalicza się takie warzywa i owoce jak:

• czerwona kapusta
• bakłażan
• czerwona cebula
• buraki
• czerwona fasola
• fioletowa fasolka szparagowa
• fioletowa papryka
• jeżyny
• czerwone winogrona
• aronia
• jagody
• borówki amerykańskie
• śliwki
• czarna porzeczka
• fig
• fioletowe ziemniak
• fioletowe bataty
• pąki róży pomarszczonej

Istnieje obszerna literatura naukowa dotycząca antocyjanów obecnych w owocach i warzywach., Ale to, na co zwróciłam uwagę szczególnie to możliwe znaczenie tych związków w profilaktyce żywieniowej i badaniach nad zdrowiem metabolicznym oraz sercowo-naczyniowym. Dla zainteresowanych polecam artykuł naukowy: https://phmd.hirszfeld.pl/antocyjany-jako-skladnik-zywnosci-funkcjonalnej-stosowanej-w-profilaktyce-chorob-ukladu-krazenia/

Tekst ma charakter edukacyjny i opisuje spojrzenie dietetyki medycyny chińskiej oraz wybrane informacje z literatury naukowej. Nie zastępuje diagnostyki ani leczenia.

Tradycyjna medycyna chińska definiuje zastój Krwi jako zespół, w którym krążenie krwi nie jest prawidłowe. Może się to zdarzyć w przypadku urazów fizycznych, złych wyborów dietetycznych lub stylu życia, które upośledzają przepływ krwi (takich jak np. dieta z wysokim poziomem tłuszczów nasyconych, palenie papierosów). 

Leczenie prawie każdej choroby związanej z Krwią zaczyna się od odżywienia jej i przywrócenia prawidłowego krążenia.  

 Stosowanie dietoterapii w przypadku tego syndromu należy zacząć od określenia przyczyny zaburzenia, o czym wspominałam w poprzednim artykule. Jeżeli przyczyną zastoju Krwi jest :  

• niedobór Qi  to stosujemy zalecenia dietetyczne opisane tu.
• jeżeli jest to  zastój Qi to stosujemy zalecenia nie tylko dietetyczne opisane tu.
• jeżeli pierwotna przyczyną jest niedobór Krwi, to stosujemy zalecenia dietetyczne opisane tu.
• jeżeli syndrom Zimna powoduje zaburzenie krążenia Krwi to stosujemy zalecenia dietetyczne opisane tu.
• syndrom Gorąca również może powodować zastoje Krwi, jak zlikwidować przyczynę odpowiednią dietą przeczytacie tu.
• nagromadzenie Wilgoci-Śluzu, spowalnia prawidłowe krążenie Qi i Krwi, a tym samym powoduje zastój Krwi. Jeżeli przyczyną zastoju jest Wilgoć i Śluz należy unikać nadmiaru smaku słodkiego, zwłaszcza złej jakości – słodcze, nadmiaru tłuszczu i białka zwierzęcego, pszenicy. Szczegóły opisane zostały w tym artykule. 
• urazy, krwawienia, wybroczyny, krwiaki, zabiegi operacyjne – tych przyczyn zastoju Krwi nie usuniemy dietą i zmianą stylu życia, ale zioła i maści mogą jak najbardziej pomóc.   

 Zalecenia dietetyczne i dotyczące stylu życia:  

1. Jak można się spodziewać, leczenie stagnacji obejmuje ruch! Jak coś się nie porusza to wypada to poruszyć☺. Konieczne jest zachowanie równowagi między pracą a odpoczynkiem i zwiększenie aktywności fizycznej (ale nie zbyt intensywnej, maksymalnie do lekkiego spocenia się, a nie zlewnych potów, bo sobie bardziej zaszkodzimy niż pomożemy, szybki space jest wskazany dla wszystkich).
2. Osoby z zastojem Krwi oprócz tego, że powinny zastosować dietą eliminującą pierwotną przyczynę patologii to mogą spożywać również więcej pokarmów, które pomagają aktywować i odżywiać Krew, usuwać zastój, regulować Qi. Medycyna chińska wyróżnia grupę produktów, które działają w specyficzny sposób, co często pokrywa się z badaniami z dziedziny dietetyki zachodniej.
3. Jedz, aż będziesz w 70% syty, 80% działa również☺
4. Zwróć uwagę na oddychanie i postawę podczas jedzenia. Tak często, jak to możliwe, spróbuj jeść w skupieniu, spokoju i uwadze.
5. Chińczycy stosują naturalne preparaty ziołowe od tysięcy lat w leczeniu chorób związanych z zastojem Krwi. W tym celu stosuje się bardzo skuteczne receptury ziołowe wspomagające krążenie krwi i przełamujące zastoje.   

ZALECANE PRODUKTY SPOŻYWCZE I ZIOŁA DO UŻYTKU DOMOWEGO  

*Spróbuj dodać trochę skórki cytrusowej [z owoców organicznych] do potraw zbożowych lub herbat. Dodatek skórki cytryny/limonki do ryżu basmati jest bardzo przyjemnym pomysłem. Wywar z CHEN PI (suszona skórka mandarynki,  do kupienia w sklepach z ziołami chińskimi) też jest bardzo skuteczny, porusza ona Qi, jednocześnie wpływa na ruch Krwi i wspomaga Śledzionę. Tradycyjnie smażone mięsa i ryby były serwowane z cząstkami cytryny w celu poprawy trawienia, a tym samym zapobiegania zastojom.   

**Spróbuj rozpocząć dzień od małej szklanki ciepłej wody zmieszanej z ekologicznym, surowym octem jabłkowym (1 łyżka) i lokalnym miodem (jeśli nie cierpisz na niedobory Krwi). 

NIEWSKAZANE: 

• Ziarna rafinowane, zwłaszcza pszenica, cukier rafinowany (desery i słodycze), dodatki do żywności – barwniki i konserwanty.
• Dieta o niskiej zawartości błonnika pogarsza sytuację – zwiekszamy spożycie warzyw i owoców.
• Ogranicz zimne produkty i napoje (lody, koktajle, napoje lodowe, tofu). Surowe owoce, warzywa i sałatki, wyciskane soki.
• Ogranicz nabiał.
• Smażone lub tłuste jedzenie (pizza, fast food, frytki, czerwone mięso).
• Palenie papierosów.

Aby ciało pozostało zdrowe, musi być stale nawilżane, odżywione i oczyszczane przez czystą i świeżą Krew. Kiedy Krew, z różnych powodów nie krąży swobodnie, dochodzi do zastoju Krwi, ciało zaczyna manifestować objawy patologii. 

Objawy te obejmują miedzy innymi:

• kłujący, umiejscowiony ból, który pogarsza się przy nacisku oraz nasila się w nocy,
• stałe masy na powierzchni ciała,
• ciemna karnacja, szorstka łuszcząca się sucha skóra, suche włosy, purpurowy odcień warg i paznokci,
• ciemny purpurowy język, ciemne i grube naczynia podjęzykowe,
• wybroczyny podskórne, krwiaki, plamica, siniaki,
• zaburzenia ginekologiczne: zanik menstruacji, bolesne miesiączkowanie, krwawienia maciczne, guzy macicy, mięśniaki, torbiele, krwawienia z obecnością skrzepów.                                                                                                                                                                                                                       

Możliwe przyczyny:

• niedobór Qi (brak siły napędowej dla Krwi).
• zastój Qi (spowolnienie krążenia Krwi). W takim przypadku pacjent może odczuwać duszność w klatce piersiowej, niestrawność, obrzęk brzucha z kłującym bólem, nieregularne miesiączki, bolesność piersi.
• niedobór Krwi, wywołany bardzo często problemami z produkcją Krwi, utratą dużej ilości Krwi, nadmiernym zużyciem Krwi np. przez uprawianie sportu wyczynowo, nadmiar wysiłku umysłowego. Objawy towarzyszące to: zawroty głowy, kołatanie serca, bezsenność, język jest bardziej blady niż purpurowy, w tym przypadku ciało nie ma wystarczającej ilości krwi, krążenie spowalnia i dochodzi do zastojów.
• Zimno (powoduje, że krew nie krąży prawidłowo, jest „zamrożona”. Gdy objawom zastoju Krwi towarzyszą zimne kończyny, które stają się cieplejsze po ogrzaniu, ten stan może być spowodowany występowaniem Zimna, które powoduje zastój krwi. Możliwe objawy to bolesne miesiączki, opóźnione miesiączki z ciemnopurpurowymi skrzepami, blady język z fioletowym odcieniem.
• Syndrom Gorąca.  Zastojowi Krwi, towarzyszą objawy Gorąca, takie jak gorączka, która pogarsza się w nocy, krwawienie z dziąseł, krwawiący nos, kaszel z krwią, krwawienie z odbytu.
• nagromadzenia Wilgoci-Śluzu, spowalnia prawidłowe krążenie Qi i Krwi, a tym samym powoduje zastój Krwi.
• urazy, krwawienia, wybroczyny, krwiaki, zabiegi operacyjne

….czyli wszystkie wzorce patologii, które opisywałam w poprzednich artykułach mogą być przyczyną występowania zastoju Krwi!

Lokalizacja zastoju krwi wpływa na rodzaje objawów, których doświadcza osoba z tą patologią. Na przykład zgodnie z teorią medycyny chińskiej Krew, która zastygła w Wątrobie, będzie miała postać kłującego bólu w obszarze podżebrowym i wyczuwalnej masy brzusznej. W stagnacji Krwi Serca może pojawić się ból w klatce piersiowej i kołatanie serca. Zastój w Żołądku może powodować czarniawy wygląd stolca i ewentualne wymioty krwią, a w Płucach ból w klatce piersiowej i ewentualny kaszel z krwią. Przypadki opisane powyżej, powinny być natychmiast konsultowane z lekarzem, a zalecenia medycyny chińskiej należy traktować jako terapię uzupełniającą. Są to ekstremalne wersje stagnacji krwi, w klinice widzimy znacznie łagodniejsze przypadki, w tym ból spowodowany urazami, takimi jak kontuzje sportowe, bolesne miesiączki i skurcze oraz bóle migrenowe.

Możliwe objawy kliniczne związane z zastojem Krwi to: zaburzenia zakrzepowe, takie jak zawał mięśnia sercowego, udar, choroba naczyń obwodowych i zakrzepica żył głębokich, wzrost lepkości krwi, który prowadzi do zmniejszenia przepływu krwi, powiększenia śledziony, powiększenie wątroby, trądzik różowaty, pokrzywka, owrzodzenia nóg, utrata wzroku, łatwe powstawanie siniaków, krwawienie z nosa, krwawienie z jelit, uporczywe krwotoki miesiączkowe, krwawienie z błony śluzowej jamy ustnej, neuropatia.

Uwaga! Przewlekły zastój krwi to poważny stan patologiczny, którzy może doprowadzić do uformowania się guzów, torbieli, włókniaków i twardych mas, nowotworów.

Zalecenia terapeutyczne: poprawić krążenie Qi, poruszyć i wzmocnić Krew, usunąć Wilgoć i Śluz za pomocą ziół, diety i akupunktury. Zalecenia dietetyczne dotyczące tego wzorca przedstawiłam w tym artykule.

Co to jest konstytucja i co na nią wpływa wiemy już z poprzedniego artykułu, a jakie typy konstytucji możemy zaobserwować? Według Chińskiego Stowarzyszenia Tradycyjnej Medycyny Chińskiej (CACM) konstytucję ciała można podzielić na dziewięć typów, które zamierzam szczegółowo opisywać:

1. Typ neutralny
2. Typ z niedoborem Qi
3. Typ z niedoborem Yang
4. Typ z niedoborem Yin
5. Typ z zastojem Qi
6. Typ z zastojem Krwi
7. Typ z obecnością Wilgoci-Śluzu
8. Typ z obecnością Wilgotnego Gorąca
9. Typ specjalny

Klasyfikacja do danego typu konstytucji opiera się na ocenie budowy ciała, osobowości, charakterystycznych dolegliwości i problemach zdrowotnych oraz zdolności adaptacji do środowiska zewnętrznego.

W rzeczywistości „czyste” typy konstytucji są rzadko spotykane, można je spotkać u dzieci. W raz z upływającymi latami pojawiają się częściej typy mieszane np.:  jednoczesny niedobór Yin i Wilgoć lub niedobór Qi i zastój Krwi, itp.

Określenie naszej konstytucji najlepiej pozostawić terapeucie, bo w tej dziedzinie wiedzy, jak i w wielu innych, diabeł zazwyczaj tkwi w szczegółach i łatwo o błędną interpretację. 

Budowa naszego ciała nie jest stała i niezmienna, środowisko życia, stan psychiczny, dieta, codzienne aktywności i występujące schorzenia mogą wpłynąć na stan organizmu, a tym samym naszej konstytucji. 

Zawsze możemy popracować nad naszą konstytucją, mamy na nią wpływ!

W przypadku zaburzonych konstytucji możemy wdrożyć działania, takie jak zmiana stylu życia, odżywiania lub aktywności fizycznej, aby powrócić do stanu zdrowia i równowagi.  Jest to najlepsza i najmniej kosztowna profilaktyka chorób, tym w medycynie chińskiej zajmuje się Yang Sheng.

Polecam zapoznanie się z badaniami naukowymi dotyczącymi konstytucji wg medycyny chińskiej:

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5471571/

https://translational-medicine.biomedcentral.com/articles/10.1186/1479-5876-12-140

Zawsze staram się szukać elementów łączących naukę zachodnią z założeniami medycyny chińskiej i o to, co znalazłam na temat konstytucji w materiałach dotyczących hodowli zwierząt obowiązujacych na zachodnich uczelniach:  

„Konstytucja zwierzęcia przejawia się w wyglądzie zewnętrznym zwierzęcia i w sposobie jego reagowania na otoczenie. Jest ona miarą jego energii życiowej uwarunkowanej działaniem gruczołów wydzielania wewnętrznego. Jest to właściwość dziedziczna, ale podlegająca wpływom środowiska zewnętrznego, mogąca ulegać zmianom”. 

Jest to identyczne spojrzenie na konstytucję jak medycyny chińskiej, i nawet coś wspomniano o energii życiowej, czyżby chodziło o Qi:).

W praktyce hodowlanej jest cała masa przykładów ukazująca powiązanie budowy ciała z zachowaniem. Na przykład uszlachetnienie wyglądu dobermana spowodowało zmianę jego zachowania. Uszlachetnione psy były pobudliwe i mało wyrównane (nerwowe). W odróżnieniu od tego psy ciężkie (limfatyczne) są powolne, ze skłonnością do lenistwa i ociężałości. Są spokojne i mało pobudliwe.

U zwierząt hodowlanych wyróżnia się co najmniej 4 podstawowe typy konstytucji:  limfatyczną (trawienną), suchą (oddechową), zwięzłą (silną), delikatną, które w opisie są zgodne z charakterystyką typów konstytucji wg medycyny chińskiej.  

Powinniśmy mieć świadomość, że wiedza zdobyta z obserwacji natury jest na Wschodzie i Zachodzie taka sama, bo prawa natury są uniwersalne i ponadczasowe.

Wg Medycyny Chińskiej o doborze diety, która powinna wspierać zdrowie człowieka powinna decydować przede wszystkim konstytucja oraz miejsce zamieszkania. Należy uwzględnić również czynniki związane z wiekiem, z wykonywaną pracą oraz stylem życia. 

Pojęcie konstytucji jest bardzo ważne wg medycyny chińskiej, zwłaszcza w diagnozie klinicznej, a także profilaktyce zdrowia (Yang Sheng).

Konstytucja człowieka określa budowę ciała, jego fizjologię oraz stan psychicznym. Jest ona stosunkowo stabilna, ale może się rozwijać i zmieniać w raz z wiekiem. 

Konstytucja ciała określa to, w jaki sposób żyjemy i zachowujemy się oraz jaka jest nasza wrażliwość na rozwój choroby.

Zależy ona od czynników dziedzicznych, a także tych nabytych, do nich zaliczamy m.in.:

• Środowisko życia. Zamieszkiwanie różnych regionów geograficznych, wpływ określonych czynników  klimatycznych, rodzaj diety, nawyki żywieniowe są podstawowym czynnikiem kształtującym naszą konstytucję. Inną konstytucję (wygląd, emocje, podatność na choroby) mają Eskimosi jedzący przede wszystkim produkty mięsne i żyjący w klimacie mroźnym, a inną mieszkańcy rejonów równikowych spożywający przede wszystkim pokarm roślinny. Są to skrajne przykłady, ale popatrzmy na mieszkańców Europy, porównajmy Skandynawów z  Włochami: inny wygląd i temperament, inna dieta, inny klimat, to wszystko ma wpływ na podatność na określone choroby.
• Płeć. Wiemy, że mężczyźni i kobiety różnią się od siebie anatomią oraz fizjologią. Dodatkowo wg medycyny chińskiej mężczyźni bardziej polegają na Qi (energii witalnej), podczas gdy kobiety bardziej polegają na aspekcie Krwi. Ta różnica jest istotna podczas doboru terapii.
• Wiek. Struktura, funkcja i metabolizm naszego ciała zmienia się wraz z wiekiem i to nie podlega dyskusji.
• Stan psychiczny człowieka wpływa na czynności narządów wewnętrznych, które mogą wpływać na konstytucję ciała. O tym od dawna informuje nas medycyna zachodnia. 

Trzeba pamiętać także o tym, że ludzie zamieszkujący ten sam rejon geograficzny i spożywający podobne produkty również różnią się od siebie. Niektórzy są silni, inni słabi, niektórzy mają tendencję do Gorąca, a niektórzy do Zimna. Niektórzy Gromadzą Wilgoć, a inni reprezentują konstytucję z Suchością. Logiczne jest, że każdy z wymienionych typów konstytucji powinien mieć dobraną indywidualnie dietę i wskazówki dotyczące stylu życia. 

Zalecenia ogólne dotyczące stylu życia dla całej populacji są nieskuteczne, bo nie uwzględniają olbrzymiej ilości zmiennych, które wpływają na stan naszego zdrowia.