Jestem zwolenniczką i orędowniczką sezonowego odżywiania, dla mnie jest to coś oczywistego ale nie wszyscy podzielają moje zdanie. Uważam, że zatraciliśmy jako zachodnia cywilizacja kontakt z sezonowym modelem żywienia, szkoda. W czasach kiedy wszystkie produkty spożywcze są dostępne cały rok nie potrafimy określić co jest produktem sezonowym a co nie, mało wiemy o tym co spożywamy. Borówki, morele, śliwki sprowadzane w zimie z półkuli południowej, groszek cukrowy, fasolka szparagowa importowana z Afryki, pomidory, ogórki, sałata bez smaku i zapachu dostępna całą zimę. Od dawna myślałam o napisaniu artykułu na temat sezonowości z perspektywy medycyny chińskiej, ale wydawało mi się to tematem bardzo banalnym, przecież wszyscy wiedzą o co chodzi. Niestety nie wszyscy, warto zrobić małe przypomnienie. 

W Medycynie Chińskiej człowiek jest postrzegany jako część natury, podążająca za rytmem przyrody. Każda pora roku niesie ze sobą określoną energię, która wpływa na nasze ciało, emocje i funkcje narządów wewnętrznych. Odżywianie zgodne z porami roku to nie tylko tradycja – to mądrość, która wspiera zdrowie i równowagę wewnętrzną. Zdrowie wynika z dostosowania stylu życia – w tym diety – do rytmu przyrody. Spożywanie pokarmów zgodnych z sezonem to część tego procesu. Co na to Klasyka?

„Podążając za porami roku – pielęgnuj wiosną i latem, magazynuj jesienią i zimą, dostosuj się do zmienności ciepła i zimna.”

„W trzech miesiącach wiosny następuje rozkwit i odnowa. Niebo i Ziemia rodzą życie, wszystko się rozwija. Kładź się późno, wstawaj wcześnie, spaceruj po ogrodzie… aby pielęgnować qi wątroby.”

„Zima to czas przechowywania i zamykania. Nie należy otwierać skóry, unikać nadmiernego pocenia, chronić się przed zimnem i dbać o ciepło – by nie rozproszyć qi.”

Huangdi Neijing Suwen rozdział 2 

Nasze jedzenie powinno być dostosowane do zmieniającego się klimatu, temperatury i naturalnych potrzeb organizmu w danym czasie. Według zasad medycyny chińskiej wiosną warto jeść więcej zielonych, lekkostrawnych warzyw, które wspierają wątrobę i oczyszczają organizm po zimie. Zimą zaś zaleca się pokarmy ciepłe, długogotowane, które wzmacniają Nerki i ogrzewają ciało. Uczący się dietetyki wg. medycyny chińskiej dobrze o tym wiedzą.

Korzyści zdrowotne sezonowego odżywiania

1. Wsparcie dla organów wewnętrznych – sezonowe produkty wspierają narządy, które w danym czasie są szczególnie aktywne. To pomaga zapobiegać chorobom i utrzymywać ciało w równowadze energetycznej.
2. Lepsze trawienie – zgodność między temperaturą otoczenia a rodzajem jedzenia poprawia funkcjonowanie narządów trawiennych.
3. Zgodność z cyklem życia – jedząc sezonowo, podążamy za rytmem przyrody – podobnie jak rośliny, które zmieniają się z czasem, również nasze ciało i umysł przechodzą przez cykle, które warto wspierać odpowiednim pożywieniem.

Przygotowując od lat dokumentacje fotograficzną na bloga zauważyłam, że każda pora roku ma swój dominujący koloryt, to nie przypadek, tak właśnie jest, tak to działa, kolor, smak, faktura to informacja dla ciała. Przyroda o każdej porze roku oferuje nam takie produkty które właśnie w tym czasie są nam potrzebne i wspierają nasze zdrowie. Ma to na celu równoważenie wpływu czynników środowiskowych i energii danej pory roku. To bardzo proste, nie musimy znać zasad medycyny chińskiej, wystarczy, że będziemy jeść produkty sezonowe a na pewno będziemy wspierać nasze zdrowie i witalność. Podam przykład.

Latem, kiedy temperatury są wysokie, często możemy doświadczyć utraty Płynów ciała poprzez nadmierne pocenie się (funkcja termoregulacji), to wpływa na aspekt Krwi, prowadząc do jej niedoborów. W tym czasie natura, w naszej strefie klimatycznej oferuje nam produkty kwaśne i czerwone: maliny, truskawki, wiśnie, porzeczki czerwone, pomidory, które odżywiają Krew bo są w kolorze czerwonym i przytrzymują Płyny ciała bo mają jakość smaku kwaśnego. Dokładnie to jest nam o tej porze roku potrzebne. Zielone produkty o termice wychładzającej i smaku gorzkim (sałata, seler naciowy, cukinia, ogórki) ściągają Gorąco, które może nasilać się w ciele o tej porze roku. Arbuzy nas ochłodzą i nawilżą bo są słodkie i zimne. Natura poprzez sezonowe produkty zadbała o nas wystarczająco, nic więcej nie musimy robić tylko jeść sezonowo. Jakie to proste i piękne. 

A co się dzieje jak spożyjemy produkty, które wymieniłam w okresie zimowym? No cóż bedą one dalej tak samo działały na nasze ciała, będą nas ochładzały, czy na tym nam zależy w Zimie?

*Te zalecenia dotyczą względnie zdrowych osób, jak mamy poważniejszy problem polecam udać się do terapeutów TCM. To samo dotyczy zaleceń dietetycznych zgodnych z porami roku. 

W kulturze zachodniej skupiliśmy się na doborze pokarmów tylko i wyłącznie ze względu na zawartość składników pokarmowych, całkowicie odrzucając aspekt sezonowości. Wpływ na to ma przemysł przetwórczy, przechowalniczy i zaawansowane technologie produkcji żywności, które dostarczają nam gotowe produkty do spożycia przez cały rok. 

Przykłady sezonowych produktów w TCM

Wiosna: kiełki, młode liście, szczypior, koper, botwinka, zielony groszek
Lato: ogórki, arbuzy, morele, pomidory, mięta, cukinia, fasolka szparagowa
Późne lato: dynia, kukurydza, marchew, słodkie owoce, proso
Jesień: gruszki, jabłka, orzechy, biała rzodkiew, warzywa korzeniowe
Zima: fasola, mięso z kością, czosnek, cebula, imbir, buraki, kiszonki

Sezonowe odżywianie w medycynie chińskiej to coś więcej niż kulinarna moda – to głęboka filozofia życia w harmonii z naturą. Wspiera nasze zdrowie fizyczne i emocjonalne, sprzyja równowadze energetycznej oraz przyczynia się do ochrony środowiska, a to dla mnie też jest bardzo ważne. To także sposób na powrót do rytmu, który natura wyznacza od tysięcy lat – rytmu, który wciąż mamy w sobie, jeśli tylko nauczymy się go słuchać.

Li Dong Yuan (XIII w., autor „Pi Wei Lun”) twórca tzw. szkoły Śledziony i Żołądka, podkreślał, że choroby powstają, gdy dochodzi do osłabienia układu trawiennego – co łatwo może się zdarzyć przy jedzeniu „niezgodnym z czasem” Nadmiarowa konsumpcja, oderwana od rytmu natury, ma swoje konsekwencje zdrowotne i środowiskowe:

„Współcześni ludzie nie znają zasad pór roku, jedzą to, na co mają ochotę, a nie to, co stosowne – i dlatego choroby mnożą się bez końca.”
(Pi Wei Lun, rozdz. 1).

 Sun Si Miao (VII w., autor „Qian Jin Yao Fang”) znany jako „Król medycyny”, kładł ogromny nacisk na dietetykę jako podstawę leczenia:

„Podstawą utrzymania zdrowia jest pożywienie.”
(Qian Jin Yao Fang, tom 1)

„Kto nie zna zasad właściwego odżywiania, nie jest w stanie utrzymać życia.”

Trochę się pogubiliśmy, warto wrócić do tradycyjnych zasad odżywiania zgodnych z rytmem natury, one są uniwersalne w każdej kulturze kulinarnej i w każdej szerokości geograficznej. Są kraje w których dba się zdecydowanie bardziej o zachowanie sezonowości w kuchni, mamy dużo do nadrobienia.

I pamiętajmy, że Natura nas wspiera, nie trzeba jej poprawiać. 

Dynia to roślina z rodziny dyniowatych (Cucurbitaceae), która jest ceniona ze względu na szerokie wykorzystanie kulinarne. Dynie są bogate w witaminy (zwłaszcza A, C, E), minerały (m.in. potas, magnez), błonnik oraz antyoksydanty. Mają niską kaloryczność 26 kcal na 100 g surowego miąższu, co czyni je popularnym składnikiem diet, szczególnie w okresie jesieni i zimy, są uprawiane w Meksyku i Ameryce Północnej od co najmniej 14 000 lat p.n.e.

Polisacharydy wchodzące w jej skład pomagają obniżyć poziom cukru i lipidów we krwi. Cynk poprawia gęstość kości, nasiona dyni są bogatym źródłem fitosteroli, substancji obniżających poziom cholesterolu, wzmacniających układ odpornościowy. Wysoka zawartość żelaz jest korzystna w przypadku anemii i zespołu przewlekłego zmęczenia. Dynia jest niezwykle bogata w luteinę i zeaksantynę, dwa związki, które są związane ze zmniejszeniem ryzyka zaćmy związanej z wiekiem i zwyrodnienia plamki żółtej. 

Dynie wykorzystywane są w kuchni na wiele sposobów. Można je jeść gotowane, pieczone, smażone, a także przygotowywać z nich zupy, sosy, desery, puree, placki, ciasta, marynaty i wiele innych potraw.

Dynie jadalne dzielą się na różne gatunki i odmiany:

Dynia zwyczajna (Cucurbita pepo) – najbardziej znana odmiana, obejmująca takie gatunki jak dynie szparagowe, kabaczki, patisony, jest najmniej słodka ze wszystkich odmian, idealna na przetwory, na zupę i sosy.

Dynia piżmowa (Cucurbita moschata) – butternut i dynia muszkatołowa są najpopularniejszymi jej odmianami, jest słodka o lekko orzechowym posmaku, mączna. To bardzo uniwersalna odmiana dyni. Można ją wykorzystać do każdego posiłku. Idealnie pasuje jako puree, do owsianek, dżemów, bułeczek, nadaje się do zup, gulaszy, zapiekanek, przetworów i ciast. Nadaje się na frytki – górną część dyni pokroić w słupki, lekko oprószyć mąką ziemniaczaną lub kukurydzianą wymieszaną z ulubionymi przyprawami, a potem natłuścić olejem i wrzucić do piekarnika. 

Dynia olbrzymia (Cucurbita maxima) – jak sama nazwa wskazuje to prawdziwy gigant wśród roślin. Średnia waga owoców to ok. 50 kg. Dynia olbrzymia jest też bardzo smaczna, nadaje się na przetwory, zupy, dania dla niemowląt i paszę dla zwierząt. Ma wiele odmian, jednak najpopularniejszą odmianą dyni olbrzymiej jest Lunga di Napoli, pochodzi z Włoch. Przypomina przerośniętą cukinię, bo osiąga wagę od 7 do nawet 20 kg. Tę dynię można, ale nie trzeba jej gotować! Świetnie nadaje się na zupę i do risotto. Można ją upiec solo i podać do zjedzenia tylko z oliwą i solą. Podana na surowo dynia, doskonale urozmaici sałatki.

Dynia makaronowa, zawdzięcza swoją nazwę lekko podłużnemu kształtowi i faktowi, że jej miąższ pod wpływem temperatury rozwarstwia się na nitki, które do złudzenia przypominają makaron, da się ją w całości upiec w kuchennym piekarniku. Dyniowe nitki można jeść jak makaron z sosem pomidorowym lub dodatek do zup.

Pestki dyni  są nie tylko smaczne, ale i zdrowe. Zawierają zdrowe tłuszcze, białko, cynk oraz magnez. Są bogate w antyoksydanty, które wspomagają układ odpornościowy i zdrowie serca. Są również popularnym składnikiem przekąsek, często prażone i solone.

DYNIA (NAN GUA)

W medycynie chińskiej dynia jest ceniona za swoje właściwości wspierające równowagę w organizmie, szczególnie w kontekście zdrowia trawienia i układu odpornościowego.

Słodka, chłodna, neutralna lub lekko ogrzewająca w zależności od odmiany i stopnia dojrzałości. Działa w meridianie Śledziony, Żołądka, Płuc (miąższ) i Jelita Grubego (nasiona)

• Wzmacnia Środkowy ogrzewacz, wzmacnia Qi, 
• Eliminuje Gorąco (stany zapalne), łagodzi bóle, neutralizuje toksyny. Spożywanie dyni wspomaga pozbycie się toksyn, śluzu, ropy pełniąc rolę środka przeciwbólowego i przeciwzapalnego. 
• Działa przeciwpasożytniczo,  zwłaszcza nasiona. 

Jak stosować leczniczo?

• Gotowana dynia 100 g codziennie przez 5 dni zamiast jednego posiłku, jako działane lecznicze.
• 2 łyżki ugotowanej na parze dyni przed każdym posiłkiem w przypadku suchego kaszlu. Dlaczego w tym przypadku dynia działa na kaszel? Bo wzmacniając Żołądek i Śledzionę, wspomagając Qi jelit wpływa na produkcje Płynów ciała a od ich poziomu zależy nasza odporność i nawilżenie tkanek. 
• Mielone nasiona – pestki dyni można zmielić w całości, razem z łupinkami i stosować jako kuracje odrobaczającą. Przez 3 tygodnie spożywać zmielone nasiona dyni/ kabaczka 2 razy dziennie po 1 łyżeczce.

W Chinach dynia  jest symbolem zdrowia, szczęścia i dobrobytu.

Smak gorzki nie należy do naszych ulubionych smaków, staramy się go unikać w naszej kulturze kulinarnej, ale w wielu kuchniach tradycyjnych jest on bardzo doceniany, wręcz pożądany. Większość z nas unika produktów spożywczych gorzkich w smaku ale o dziwo nie stroni od tego smaku w produktach pobudzających typu kawa, piwo, czekolada gorzka, tonik, gorzkie w smaku alkohole.

Potencjał smaku gorzkiego jest marginalizowany, odpowiednia jego ilość bardzo korzystnie wpływa bardzo na nasz organizm. Jest to smak tak samo ważny jak wszystkie pozostałe smaki występujące w naszej codziennej diecie. Ludzie od zawsze zbierali gorzką w smaku zieleninę  i zioła, przygotowywali je jako dodatek do dań lub pili w postaci wywarów, naparów czerpiąc z jakości smaku gorzkiego wiele dobrego. 

W medycynie chińskiej smak gorzki uważa się za zimny i stosuje w usuwaniu/ ściąganiu Gorąca każdego typu: nadmiarowego, niedoborowego, Gorącej Wilgoci i toksycznego Gorąca. To podstawowa, najbardziej rozpowszechniona patologia we współczenym świecie. Wiele osób instynktownie sięga po smak gorzki by się uspokoić, wyciszyć, zakotwiczyć, niestety wybieramy nie do końca produkty o tym smaku które nam służą. Zacznijmy wybierać to co jest dla nas wspierające!

Gorzkich ziół używa się w celu poprawy funkcjonowania układu pokarmowego, w zmniejszeniu biegunek typu Grorąca Wilgoć, a także w celu usunięcia zaparć z nadmiarowego Gorąca, w rozluźnieniu napięcia, rozpierania w obszarze podżebrowym. Smak gorzki reguluje poziom cukru i cholesterolu, stąd popularność prepartaów z gorzkiego melona czy karczochów w leczeniu tego typu dolegliwości. Stosuje się go w leczeniu gorączki i niektórych rodzajów kaszlu, a także w leczeniu schorzeń takich jak zapalenie stawów. Działa uspokajająco, wyciszająco, ale uwaga: zbyt dużo gorzkich pokarmów może powodowa biegunkę i uszkodzenie płynów ciała (tak się często dzieje przy stosowaniu soli gorzkiej bez uzasadnienia).

Stosowanie gorzkich produktów wprowadza bardzo ważną równowagę w codziennej diecie, pomaga usunać nadmiarową Wilgoć, ściągnąć objawy Gorąca i wspomóć trawienie. Są to mechanizmy, które stosujemy jako zielarze w harmonizowaniu organizmu, bez smaku gorzkiego tego nie uzyskamy. 

Działanie smaku gorzkiego polega na jednoczesnym ściągnięciu energii w dół ( w każdej tradycji kulinarnej, pod każdą szerokością geograficzną stosuje się gorzkie nalewki ziołowe działające rozluźniająco i wspomagajace trawienie) oraz usunięciu Wilgoci (wzdęcia, rozpieranie, spowolnione trawienie).

Siła smaku gorzkiego różni się w zależności od produktu który spożywamy oraz sposobu przygotowania. Większośc produktów spożywczych nie jest tylko i wyłącznie gorzka, może być także słodka (seler naciowy), ostra (rukola), kwaśna (ocet).

Mimo, że smak gorzki działa na Serce to zielone, gorzkie w smaku warzywa liściaste to żywność, która silnie współgra z Wątrobą i jej funkcjami. Są to warzywa subtelnie harmonizujące warstwę Shao Yang – o działaniu najważniejszym – HARMONIZUJĄCYM. 

Produkty spożywcze o smaku gorzkim:

cykoria, endywia, sałata rzymska, karczochy, kard, oliwki, szparagi, hebata czarna i zielona, korzeń i liscie mniszka, brokuły, kapusta i brukselka, jarmuż, boćwina, kapusta włoska, kapusta bok choy, szpinak, bakłażan, radicchio lub rapini (rzepa brokułowa), kapusta sarepska, rukiew wodna, rukola, gorzki melon, seler naciowy i korzeniowy, tradycyjne odmiany ogórków gruntowych i cukinii, kwiaty rumianku, gorczca, szałwia, ostropest, piołun.

Odkrywanie, próbowanie, włączanie nowych smaków i produktów do naszej diety może prowadzić do ciekawych odkryć kulinarnych i wspomóc nasze zdrowie. Produkty o smaku gorzkim na pewno pomogą nam zachować równowagę, a to jest klucz do zachowania zdrowia. 

Bardzo polecam artykuł na temat goryczki zawartej w ogórkach. Informacje opisane w artykule idealnie pokrywaja się z wiedza na temat smaku gorzkiego z medycyny chińskiej. 

https://apetytnapolskie.com/dlaczego-ogorek-bywa-gorzki-dr-urszula-klosinska-instytut-ogrodnictwa-w-skierniewicach/?fbclid=IwAR1qvePB_IWfLlmLSND89zLRIe1h1hmVbLeLDI-XqbxONwYG10H9g-ZRPTU

Wiosna w medycynie chińskiej jest związana z Wątrobą i Pęcherzykiem żółciowym. Pożywienie które powinniśmy częściej spożywać w tym okresie powinno wspomagać funkcję ww. narządów, czyli między innymi odżywiana i przechowywania Krwi, oczyszczania i detoksyfikacji, zapewnienia prawidłowej gospodarki hormonalnej, syntezy określonych białek, trawienia tłuszczy, a z energetycznego punktu widzenia powinno wspomagać swobodny przepływ Qi w organizmie. 

Z punktu widzenia medycyny chińskiej jest wiele grup produktów spożywczych, które szczególnie wspomagają Wątrobę i Pęcherzyk Żółciowy, zawłaszcza w okresie wiosennym, do nich należą m.in. rośliny charakteryzujące się naturalnie szybkim wzrostem wiosną, jest to cecha, którą posiadają wszystkie nasiona podlegające procesowi kiełkowania.

• Kiełkowanie może zachodzić bez udziału gleby, najlepiej je przeprowadzić w kiełkownicach lub słoikach.  Metod i technik jest wiele. Kiełki spożywamy w całości, z korzeniami.
• Młode rośliny (często zwane microgreens) można uprawiać na podłożu ogrodniczym, spożywa się wtedy tylko ich części zielone. 
• Do kiełkowania używamy nasion roślin strączkowych, warzyw, zbóż. Należy zwrócić uwagę, żeby były to nasiona przeznaczone do kiełkowania, a nie do uprawy ogrodniczej, dotyczy to zwłaszcza nasion warzyw. Wszystkie nasiona roślin strączkowych i zbóż, które są przeznaczone do spożycia, idealnie nadają się do kiełkowania. Są to metody pozyskiwania pokarmu z upraw. 
• Wiele młodych i bardzo wartościowych roślin możemy też pozyskać z siedlisk naturalnych, w dawnych czasach były one częścią tradycyjnej diety na przednówku, zbierać możemy liście młodej pokrzywy, liście mniszka lekarskiego, lebiodę, młode pędy chmielu, pędy paproci i wiele, wiele innych. Polecam zgłębić ten temat.
• Wątroba dobrze reaguje również na pokarmy rosnące na pnączach, do nich należą wszelkie odmiany grochu, fasoli, soi (edamame). Nie bez powodu są to pierwsze rośliny wysiewane wiosną, szybko kiełkujące, intensywnie rosnące w górę, te wszystkie cechy oddają energię wiosny i powiązaną z nią Wątrobą.  Młode pędy groszku to ostatnio bardzo popularny i smaczny dodatek kulinarny. 

Charakterystyka energetyczna:

Kiełki silnie pomagają schłodzić i oczyścić Wątrobę i Pęcherzyk żółciowy. Termika kiełków jest bardzo chłodząca, w rzeczywistości zimna. Układ pokarmowy większość ludzi źle reaguję na zimne pokarmy, ale kiełki działają szczególnie dobrze na Wątrobę i Pęcherzyk Żółciowy, organy, które mają skłonność do przegrzewania się, generując Gorąco, dlatego też warto włączyć je do wiosennego menu.

Aby zmniejszyć chłodzącą termikę kiełków powinniśmy je spożywać po obróbce termicznej, można je sparzyć wrzątkiem, zblanszować przez krótki czas, podawać w gorącej zupie, potrawce, gulaszu. Kiełki fasoli można spożywać po krótkim podsmażeniu, np z imbirem, dymką i sosem sojowy. Te zabiegi kulinarne powala zachować ochładzającą termikę kiełków bez wychłodzenia przewodu pokarmowego. Sałatka z sałaty z kiełkami to może i jest bomba witaminowa, ale też bardzo ochładzające mieszanka, która nie zaszkodzi tylko bardzo silnym żołądkom.

Dzięki spożywaniu pokarmów, które naśladują silny ruch wznoszący się i rozprzestrzeniający, dostrajamy się do energii pór roku i wspieramy nasze zdrowie. Kiełki i młode rośliny, jako jeden z elementów wiosennej diety bardzo nas w tym procesie wspomagają. 

Do siania i kiełkowania polecam:

amarantus, bazylia, brokuł, burak, cykoria liściowa, fenkuł, gorczyca sarepska, groszek, jarmuż, kalarepa, kapusta, kolendra, koperek, melisa, mniszek lekarski, ogórecznik lekarski, pachnotka zwyczajna, rukiew wodna, rukola, rzeżucha, rzodkiewka, sałaty wszelakiego rodzaju, seler (liściowy), słonecznik, szczaw, trybula ogrodowa 

Tradycja dietetyczna medycyny chińskiej klasyfikuje przyprawy i zioła kuchenne tak samo, jak w działanie ziół leczniczych. Określamy smak przyprawy/zioła, jego termikę, uwzględniamy prawo sygnatur, kierunek działania, relację z narządami Zang Fu.

Oprócz wspomagania trawienia, przyprawy i zioła kuchenne mają szczegółowo określony kierunek działania. Mięso, zboża i bulwy w większości wspierają centrum, prawie wszystkie przyprawy i zioła kuchenne stymulują ruch z centrum na zewnątrz. Łatwo jest zobaczyć, jak przyprawy mogą pomóc w zrównoważeniu ciężkiej diety, ale nadużywanie przypraw – zwłaszcza ostrych przypraw (czosnek, cebula, ostra papryka) może być przyczyną odwodnienia (zbyt duże przesunięcie płynów z centrum ciała, które powoduje wysuszenie organizmu) lub drażliwość i trudności w zasypianiu (pobudzenie Shen).

Wszystkie przyprawy poruszają Qi i Płyny ciała, niektóre z nich wykazują działanie wznoszące np. rozmaryn lub czosnek, inne koncentrują się bardziej wewnątrz np. imbir, kurkuma, a niektóre działają zsyłająco, głównie przyprawy nasienne. Jest to bardzo ważna wiedza wykorzystywana w trakcie gotowania. Na przykład użycie rozmarynu jest doskonałe rano, aby podnieść Qi, ale niewłaściwe wieczorem, jeśli dąży się do spokojnego snu. Podobnie, jeśli próbujemy użyć czosnku do wzmocnienia trawienia, konieczne jest przeciwdziałanie jego silnej wznoszącej jakości za pomocą innych produktów centralizujących lub zsyłających, tak jak to się robi w praktyce ziołolecznictwa.

Oprócz kierunku działania ważne jest, aby wziąć pod uwagę jakość Qi – smak lub termikę ziół i przypraw. Przyprawy rozgrzewające są najczęściej stosowane, zaliczamy tu większość suszonych ziół liściastych, przypraw nasiennych i kłączy, takich jak imbir i kurkuma. Chłodzące zioła kuchenne są równie ważne, są one stosunkowo mniej powszechne, np. mięta szczególnie popularna w klimacie gorącym.

Ostre przyprawy są dziś bardzo popularne, ale należy je stosować z ostrożnością – ostra papryka, cebula, czosnek, goździki. Są one powszechnie uważane za zioła lecznicze do krótkotrwałego stosowania, silnie stymulują płyny ciała (łzawienie podczas ich krojenia, ślinienie podczas ich smakowania i stymulowanie wewnętrznego wydzielania płynów po ich zjedzeniu). Przenosząc płyny wewnętrzne, na zewnętrzne warstwy ciała, mogą być bardzo przydatne w trakcie infekcji. Osoby z dolegliwościami refluksowymi lub dużym głodem (nadmiernym ogniem żołądka), oznakami odwodnienia na języku lub niedoborem Krwi/ Płynów ciała / hormonów powinny unikać ostrych przypraw.

Chociaż prawie wszystkie przyprawy są klasyfikowane w książkach źródłowych medycyny chińskiej jako pikantne, to można je podzielić na trzy grupy, w zależności od natężenia pikantnego smaku.

• Lekko ostre odnosi się głównie do podstawowych ziół kuchennych np. oregano, rozmarynu, bazylii oraz klasycznych przypraw, takich jak cynamon, gałka muszkatołowa, kminek, nasiona kolendry itp. Przyprawy te można uznać za stymulujące Qi, większość z nich działa rozgrzewająco.

• Ostre, odnosi się do liściastych ziół, w tym mięta, shiso, kolendra, trawa cytrynowa itp., zioła te często mają działanie chłodzące.

• Pikantne, odnosi się do ostrzejszych przypraw, w tym cebuli, czosnku, niektórych korzeni (imbiru, kurkumy) i ostrych papryczek, owoców pieprzu czarnego i pieprzu syczuańskiego. Ostre przyprawy są zwykle rozgrzewające lub gorące i wnikają do poziomu Krwi.

Smak słony jest ważną kategorią smaku w medycynie chińskiej, odnosi się nie tylko do soli, ale także przyprawy lub warzyw, które pozostawiają na języku wrażenie mineralne. W kontekście użytkowania w kuchni, sól może być uważana za reprezentującą minerały i może być postrzegana jako chłodząca (minerały są na ogół chłodzące). Dobrze znaną właściwość soli do zatrzymywania wody można umiejętnie stosować, aby zapewnić nawodnienie w celu zmiękczenia różnych twardości i nagromadzeń trudnych do usunięcia.

Część rośliny, z której pochodzi konkretna przyprawa, jest bardzo ważnym kryterium oceny jej funkcji. Prawo sygnatur jest równię pomocne w zrozumieniu działania ziół kulinarnych. Nasiona są wyrazem Jing – Esencji rośliny, a jako nasiona zwykle mają działanie zsyłające (nasiona opadają). Wiele nasion – takich jak nasiona sezamu – rzeczywiście ma wpływ na dolną części brzucha, ale inne mają właściwości pływające np. nasiona maku.

W dzisiejszej kulturze gastronomicznej mocne przyprawy są często bardzo nadużywane. Powszechne zachodnie porady zdrowotne mające na celu ograniczenie spożycia soli zawierają przepisy oparte na nadużywaniu ziół i przypraw kuchennych w celu dodania smaku, co powoduje, że potrawy są bardzo niezrównoważone energetycznie i ostatecznie nie wspierają zdrowia.

Trzeba zachować zdrowy rozsądek i umiar. Przyprawy i zioła kuchenne to potężni gracze w kuchni, bliżej im do ziół leczniczych niż zbóż, mięsa, ryb, owoców i warzyw, które podkreślają. Wiedza na temat ich właściwości i odpowiednie stosowanie ich w kuchni ma ogromny wpływ na zdrowie nasze i naszych bliskich. 

Publikacja opracowana na podstawie artykułu Andrew Sterman’a, znanego i cenionego nowojorskiego terapeuty klasycznej medycyny chińskiej, który specjalizuje się m.in. w dietetyce. Swą praktykę opiera w dużej mierze na naukach dr Jeffrey’a Yuen’a – mistrza dwóch, wielowiekowych linii taoistycznych.